ZonMw tijdlijn Geneesmiddelen https://www.zonmw.nl/ Het laatste nieuws van de tijdlijn van Geneesmiddelen nl-nl Sun, 21 Apr 2019 01:16:52 +0200 Sun, 21 Apr 2019 01:16:52 +0200 TYPO3 news-3937 Thu, 18 Apr 2019 10:30:54 +0200 Ouderen met depressie vaker therapieontrouw https://www.skipr.nl/actueel/id38098-ouderen-met-depressie-vaker-therapieontrouw.html Een groot deel van de ouderen met een depressie stopt voortijdig met het gebruik van antidepressiva. Ook hebben zij de voorkeur voor een niet-medicamenteuze behandeling. Hun depressie moet dan ook niet met deze medicatie behandeld worden, aldus Floor Holvast in haar proefschrift. news-3936 Thu, 18 Apr 2019 10:27:10 +0200 Waarom bestaan er 150 soorten puffers? https://www.nrc.nl/nieuws/2019/04/08/laarsje-of-raketje-een-kwestie-van-miljoenen-a3956198 Voor astma- en COPD-patiënten zijn er zeker 150 puffers in omloop. Lang niet altijd spelen medische redenen een rol bij de keuze. news-3881 Fri, 05 Apr 2019 15:53:10 +0200 Mannen en vrouwen verwerken geneesmiddelen anders in het lichaam https://zorgkrant.nl/wetenschap-en-onderwijs/10045-bij-vrouwen Over vrouwen wordt zo’n 50% meer bijwerkingen gemeld dan over mannen. Vrouwen gebruiken meer geneesmiddelen dan mannen, maar ook wanneer daar rekening mee wordt gehouden, blijken er verschillen te bestaan. Lareb heeft hier samen met onder meer de Universiteit Groningen en het Universitair Medisch Centrum Groningen nader onderzoek naar gedaan. news-3838 Thu, 28 Mar 2019 08:40:29 +0100 Meld uw onderzoek nu aan voor Bessensap 2019 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/meld-uw-onderzoek-nu-aan-voor-bessensap-2019/ Op vrijdag 21 juni is het zover, Bessensap 2019! Zo’n 350 journalisten, persvoorlichters en onderzoekers ontmoeten elkaar in de Rode Hoed in Amsterdam om te netwerken en kennis over wetenschapscommunicatie uit te wisselen. De dag heeft als thema de popularisering van wetenschap. Uw onderzoeksverhaal op Bessensap?

Heeft u een maatschappelijk relevant onderzoek en een nieuwswaardig onderzoek(sresultaat)? Dan is dit dé kans om dit onderzoek onder de aandacht te brengen bij de wetenschapsjournalistiek.

19 april deadline inzenden

U kunt tot uiterlijk 19 april uw onderzoek/-sresultaat inzenden. Uit de inzendingen selecteren we een gevarieerd aanbod van de meest mediagenieke/nieuwswaardige onderzoeken voor het geven van een presentatie. Daarbij kijken we ook naar presentatieskills. Onderzoeken die niet geselecteerd worden, zullen wel op een andere manier onder de aandacht gebracht worden. Uw inzending is dus nooit voor niets.

Meer informatie

Bron: NWO

]]>
news-3729 Thu, 07 Mar 2019 10:26:13 +0100 Duur medicijn kan vaak goedkoper door lagere dosis https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/duur-medicijn-kan-vaak-goedkoper-door-lagere-dosis~b34979dd/ Slim gebruik van medicatie kan een nieuw wapen worden in de strijd tegen de almaar oplopende uitgaven aan dure geneesmiddelen. Door uit te zoeken of patiënten toekunnen met een lagere dosering dan farmaceuten adviseren, kunnen miljoenen euro’s worden bespaard op de kosten van dure medicijnen. news-3693 Thu, 28 Feb 2019 16:41:35 +0100 Tweet GGG https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/tweet-ggg/ news-3676 Tue, 26 Feb 2019 16:05:42 +0100 Toekenningen Vici 2018 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/toekenningen-vici-2018/ 32 vooraanstaande wetenschappers ontvangen ieder 1,5 miljoen euro van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Met deze Vici-beurs kunnen ze de komende vijf jaar een vernieuwende onderzoekslijn ontwikkelen en een eigen onderzoeksgroep opbouwen. Vici is een van de grootste persoonsgebonden wetenschappelijke premies van Nederland en is gericht op gevorderde onderzoekers. In relatie tot het thema geneesmiddelen zijn de volgende toekenningen gedaan:

Nieuwe behandeling voor nekkramp
Prof. dr. D. (Diederik) van de Beek (m), UvA – Geneeskunde, Neurologie
Bacteriële hersenvliesontsteking is een levensbedreigende hersenontsteking. Verschillende ontstekingsfactoren zijn geïdentificeerd met impact op uitkomst maar hoe deze gebruikt kunnen worden als behandeling is nog onduidelijk. In dit onderzoek worden nieuwe behandelingen voor de ziekte uitgetest met als doel levens te redden.

Kanker eiwitten remmen met metaal-houdende medicijnen en licht
Dr. S.B. (Sylvestre) Bonnet (m), LEI – Leiden Institute of Chemistry
Antikankergeneesmiddelen zijn vaak toxisch voor de patiënt omdat zij niet erg selectief zijn. In dit project zullen de onderzoekers antikanker metaal-bevattende medicijnen maken die inactief zijn in het donker, maar na bestraling met licht kankercellen dood maken door het tegelijkertijd bevrijden van twee medicijnen die zich op twee verschillende bij kanker betrokken eiwitten richten.

Kan een computer ziekte voorspellen?
Prof. dr. M. (Marleen) de Bruijne (v), Erasmus MC – Radiologie en Medische Informatica
De onderzoekers ontwikkelen computertechnieken om in grote collecties medische beelddata nieuwe patronen te ontdekken die gerelateerd zijn aan aandoeningen zoals beroerte en longziekten. Daarmee kan het risico dat een patiënt bepaalde aandoeningen ontwikkelt beter ingeschat worden, zodat die aandoeningen beter behandeld of zelfs voorkomen kunnen worden.

Hoe borsttumoren het afweersysteem beïnvloeden
Dr. K.E. (Karin) de Visser (v), Oncode Instituut, het Nederlands Kanker Instituut
Ons afweersystem speelt een belangrijke rol tijdens het uitzaaien van kanker. Maar wat veroorzaakt de variatie in de compositie van het afweersysteem tussen borstkankerpatiënten? In dit onderzoek wordt onderzocht hoe genetische veranderingen in borstkankercellen het afweersysteem beïnvloeden, en hoe dit vertaald kan worden naar nieuwe behandelingen.

Meer informatie

 

]]>
news-3681 Mon, 25 Feb 2019 19:52:00 +0100 Podcast BNR Beter: Medicijnen moeten meer op kinderen worden getest https://www.bnr.nl/podcast/beter/10370850/medicijnen-moeten-meer-op-kinderen-worden-getest In Nederland worden zo’n 750 verschillende medicijnen aan kinderen voorgeschreven, maar voor de helft geldt dat er nooit onderzoek is gedaan naar de effecten op kinderen. Er is nu een website die kinderen en hun ouders helpt met de keus om wel of niet mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek. news-3657 Tue, 19 Feb 2019 15:19:00 +0100 UMC Utrecht test medicijnen succesvol op stamcellen https://www.ad.nl/utrecht/umc-utrecht-test-medicijnen-succesvol-op-stamcellen~a1ac8b28/ Utrechtse onderzoekers hebben aangetoond dat een buiten het lichaam uit stamcellen gekweekt mini-orgaantje gebruikt kan worden om de effectiviteit van medicijnen te voorspellen. Dat blijkt uit hun nieuwe studie naar patiënten met taaislijmziekte. news-3629 Tue, 19 Feb 2019 14:51:00 +0100 Praat mee over onderzoek antibioticaresistentie en data https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/praat-mee-over-onderzoek-antibioticaresistentie-en-data/ Deel met ons uw ervaring en kennis op het gebied van antibioticaresistentie (ABR) en hergebruik van data! Help mee om de 3e subsidieronde ABR vorm te geven en vul voor 15 maart 2019 de survey in. Nieuwe subsidieronde ABR

Later dit jaar stellen we de 3e ronde van het programma ABR open! Het doel van dit programma is het verminderen van de ABR-last voor mens, dier en omgeving (One-Health-aanpak). De focus van deze subsidieronde ligt op hergebruik van data, implementatie van bestaande kennis en implementatie failure onderzoek (probleemanalyse).

FAIR-data

Het FAIR maken van databases is een bijkomend aspect bij deze subsidieronde over hergebruik van data. FAIR staat voor Findable, Accessable, Interoperable and Reusable.
Met andere woorden; welke dataset gebruikt de onderzoeker als uitgangspunt? Hoe FAIR is deze dataset? Hoe kan deze dataset verder ver-FAIR-d worden?

Wat vragen we van u?

Om een goede inschatting te kunnen maken van de looptijd en benodigde capaciteit voor de potentiële onderzoeksprojecten, hebben wij hierover enkele vragen aan u. Ook vragen wij in de survey of u interesse heeft om in te dienen bij deze subsidieronde en of er nog kennishiaten zijn.

Vul de survey in

Via https://nl.surveymonkey.com/r/ABRronde3 kunt u tot 15 maart 2019 de survey invullen. Het kost u slechts 10 tot 15 minuten.

Meer informatie

 

]]>
news-3608 Mon, 11 Feb 2019 14:56:49 +0100 Minder antibioticavoorschriften bij samen beslissen https://nivel.nl/nl/nieuws/minder-antibioticavoorschriften-bij-samen-beslissen?utm_source=Nivel+attendering&utm_campaign=eb23307ad1-2019_02_11_antibiotica&utm_medium=email&utm_term=0_caebd11ec3-eb23307ad1-98566237 In huisartsenpraktijken waar meer gezamenlijke besluitvorming plaatsvindt, schrijven huisartsen minder antibiotica voor. Het gaat hierbij om situaties met jongere patiënten waarin volgens de richtlijnen een antibioticum valt te overwegen, maar dit niet per se noodzakelijk is. Dit blijkt uit onderzoek van het Nivel, met gegevens uit elektronische patiëntendossiers van Nivel Zorgregistraties en vragenlijsten van het Consumentenpanel Gezondheidszorg. news-3621 Mon, 11 Feb 2019 13:53:00 +0100 Schenking van 5 miljoen om de toegang en beschikbaarheid te verbeteren van medicijnen voor zeldzame ziekten https://www.amc.nl/web/nieuws-en-verhalen/verhalen/community/vriendenloterij-schenkt-vijf-miljoen-voor-magistraal-programma.htm Amsterdam UMC gaat de toegang en beschikbaarheid verbeteren van medicijnen voor zeldzame ziekten. We gaan onderzoeken hoe weesgeneesmiddelen, medicijnen voor ziektes met weinig patiënten, duurzaam en betaalbaar kunnen blijven. Ook willen we zelf medicijnen bereiden die niet of nauwelijks toegankelijk zijn voor patiënten. Dat kan dankzij een schenking van vijf miljoen euro van de VriendenLoterij die vandaag is overhandigd aan de AMC Foundation. news-3606 Mon, 11 Feb 2019 10:52:18 +0100 A-teams strijden nu ook tegen antibioticaresistentie in verpleeghuis https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/a-teams-strijden-nu-ook-tegen-antibioticaresistentie-in-verpleeghuis/ Antibioticagebruik en -resistentie komen veel voor in verpleeghuizen. In ziekenhuizen is de inzet van Antimicrobial Stewardship (AMS) inmiddels gemeengoed. Werkt deze multidisciplinaire aanpak met zogeheten A-teams ook in het verpleeghuis? ZZG zorggroep ‘vertaalde’ de aanpak. Andrea Eikelenboom-Boskamp

Wat is het grootste probleem rond antibioticagebruik en -resistentie in verpleeghuizen?
Andrea Eikelenboom-Boskamp: ‘Het grootste probleem zit in de diagnostiek. In het verpleeghuis zien verpleegkundigen en verzorgenden meestal als eersten klachten die kunnen wijzen op een infectie. Maar in hun basisopleiding krijgen zij onvoldoende diagnostische kennis mee. Over bepaalde signalen kunnen ze dan minder goed gericht overleggen met de arts. Verpleeghuizen hebben ook niet de beschikking over diagnostische apparatuur zoals ziekenhuizen. En er wordt minder gekweekt. Alles bij elkaar krijgen bewoners soms te snel antibiotica, terwijl nog niet goed in beeld is of dat wel nodig is.’

Waarom is deze studie belangrijk?
‘Een multidisciplinaire aanpak om goed gebruik van antibiotica te bevorderen is cruciaal. AMS, het zogeheten Antimicrobial Stewardship, is zo’n aanpak. Wij wilden AMS van de ziekenhuissetting vertalen naar het verpleeghuis. Want één-op-één overnemen kan niet.’

Hoe werkt zo’n AMS concreet?
‘In een AMS stelt een zogeheten A-team behandelprotocollen op en maakt afspraken over de naleving. Daarbij worden alle belanghebbenden meegenomen. Dus niet alleen de specialist ouderengeneeskunde, die uiteindelijk verantwoordelijk is, maar bijvoorbeeld ook verpleegkundigen en verzorgenden. We hebben een 'gereedschapskist' gemaakt met tools, inclusief een e-learning. En materialen om bewoners en familie te informeren over de risico’s van onnodig antibioticagebruik. We hebben focusgroepen met bewoners en familie gehouden. En belangenorganisatie LOC Zeggenschap in zorg heeft meegepraat.’

Wat zijn de overeenkomsten en verschillen met AMS voor ziekenhuizen?
‘De belanghebbenden en inzet zijn dezelfde, maar de monitoring is wel heel anders. Zo hebben verpleeghuizen bijvoorbeeld een apart ICT-systeem voor artsen en verpleegkundigen en verzorgenden en een apart systeem voor het voorschrijven van medicatie. Daarbij staat het lab-systeem los van het verpleeghuis. Ook verschilt de concrete aanpak. De arts ziet niet alle bewoners dagelijks, dus er is een grotere rol voor verpleging en verzorging. En bij een uitbraak van een resistente bacterie kunnen wij bewoners niet isoleren, zoals je met ziekenhuispatiënten wel kunt doen. De mensen wonen hier immers.’

'De randvoorwaarden kunnen nog beter. Denk bijvoorbeeld aan de verschillende ICT-systemen waaruit zo’n team in het verpleeghuis zijn informatie moet zien op te halen.'


Met wie heeft u in dit project samengewerkt?
‘Ik werk een aantal uren per week bij ZZG zorggroep vanuit het CWZ. Van dit ziekenhuis doen een arts-microbioloog en de ziekenhuisapotheker mee in het A-team. Verder uiteraard een specialist ouderengeneeskunde van ZZG zorggroep. Materialen zijn ontwikkeld in samenwerking met het Instituut Verantwoord Medicijngebruik. De Stichting Werkgroep Antibiotica Beleid (SWAB) zat in de projectgroep. LOC Zeggenschap in zorg heeft vooral meegedacht over de informatievoorziening voor bewoners.’

Wat is er nog nodig?
‘Een succesvolle aanpak rond antibiotica en het voorkómen van infecties in verpleeghuizen zijn ook afhankelijk van specifieke factoren. Zo kun je psychogeriatrische bewoners bijvoorbeeld niet instrueren op hygiënemaatregelen. Die mensen moet je dus goed begeleiden bij zaken als handen wassen, om eventuele verspreiding van resistente bacteriën tegen te gaan. Verder is er nog onderzoek nodig om de effectiviteit van A-teams in verpleeghuizen aan te tonen. En de randvoorwaarden kunnen beter. Denk bijvoorbeeld aan de verschillende ICT-systemen waaruit zo’n team in het verpleeghuis zijn informatie moet zien op te halen.’

Hoe gaat het nu verder met de implementatie?
‘We gaan de aanpak implementeren in alle woonvoorzieningen van ZZG zorggroep, op ruim 20 locaties. We zijn lid van het Regionaal Zorghygiëne Netwerk Nijmegen e.o..; andere zorgorganisaties hebben ook interesse in een dergelijke aanpak. We stemmen onze behandelprotocollen onderling goed af, in aansluiting op de landelijke richtlijnen. Daarnaast zijn we actief binnen het Gelders Antibioticaresistentie en Infectiepreventie Netwerk (GAIN), waar we een workshop over onze aanpak hebben gehouden. Verder hebben we presentaties gedaan bij Verenso, Vilans en GGD GHOR Nederland. Er is duidelijk een breed draagvlak om hier met zijn allen aan te blijven werken.’


Andrea Eikelenboom-Boskamp is vanuit het CWZ deskundige infectiepreventie bij ZZG zorggroep en projectleider van het onlangs afgeronde project ‘Voorkomen van antibioticaresistentie door Antimicrobial Stewardship (AMS) in verpleeghuizen’ (ZonMw-nummer 848022002, GGG-programma). ZZG zorggroep, een van de aanbieders van verpleeghuiszorg in de regio Nijmegen, heeft een vertaalslag gemaakt van AMS in de ziekenhuizen naar de verpleeghuiszorg. De aanbevelingen en werkmaterialen zijn beschreven in de handleiding ‘Antimicrobial Stewardship binnen de verpleeghuiszorg’.

Tekst: Marc van Bijsterveldt
Beeld: Privé

Achtergrondinfo

]]>
news-3251 Wed, 06 Feb 2019 09:00:00 +0100 Congres Goed Gebruik Geneesmiddelen 4 april 2019 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/congres-goed-gebruik-geneesmiddelen-4-april-2019/ Op donderdag 4 april 2019 organiseert ZonMw het 7e congres Goed Gebruik Geneesmiddelen in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Het programma is bekend en aanmelden is mogelijk. Voor wie

Het GGG-congres is bedoeld voor onderzoekers, (huis)artsen, medisch specialisten, (ziekenhuis)apothekers, apothekersassistenten, (gespecialiseerd) verpleegkundigen, maar ook voor beleidsmakers, koepelverenigingen, farmaceutische industrie, zorgverzekeraars, studenten en patiënten(organisaties).

Samenwerking

Het programma is dit jaar voor het eerst opgesteld in samenwerking met het Nederlands Huisartsengenootschap (NHG), Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM), Bijwerkingencentrum Lareb, College ter Beoordeling Geneesmiddelen (CBG), Zorginstituut Nederland (ZIN) en Geneesmiddelenbulletin (GeBu).

Programma

Het gevarieerde programma met presentaties van recent onderzoek, paneldiscussies en interactieve sessies belicht de resultaten van projecten uit het ZonMw programma Goed Gebruik Geneesmiddelen en andere ZonMw-programma’s, en andere innovatieve onderzoeksprojecten. Daarnaast komen ter inspiratie en navolging voorbeelden aan bod van nieuwe initiatieven en ontwikkelingen uit de dagelijkse praktijk.

Netwerken

Tijdens de pauzes en de afsluiting van het congres is er volop mogelijkheid voor netwerken op laagdrempelige wijze. Voor zowel professionals als medisch studenten biedt het congres alle gelegenheid tot het genereren en delen van kennis en het vergroten van hun netwerk.

Meer informatie en aanmelden

Het programma is bekend en aanmelden is mogelijk. Bekijk hier het volledige programma.


Wilt u altijd op de hoogte zijn van het laatste nieuws over het programma Geneesmiddelen? Schrijf u dan hier in voor onze maandelijkse nieuwsbrief Geneesmiddelen.

 

]]>
news-3564 Mon, 04 Feb 2019 15:27:50 +0100 Wereld Kankerdag 2019 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/wereld-kankerdag-2019/ Ieder jaar wordt op Wereld kankerdag wereldwijd stilgestaan bij de impact van kanker. Deze dag is officieel gemarkeerd om het bewustzijn rondom kanker te vergroten en om preventie, detectie en behandelingen aan te moedigen, maar ook om het belang van een goede kwaliteit van leven voor mensen met kanker - én dat van naasten of nabestaanden - te onderstrepen. Onderzoek

ZonMw financiert verschillende soorten onderzoek naar kanker om met kennis de zorg en gezondheid te verbeteren. Meer weten over onze projecten? We hebben een aantal projecten voor u uitgelicht. Bekijk de projecten rondom kanker.

 

]]>
news-3488 Wed, 23 Jan 2019 08:12:16 +0100 Onderzoek naar invloed puzzel-app op medicijngebruik mensen met reuma http://www.mynewsdesk.com/nl/abbvie-nederland/pressreleases/onderzoek-naar-invloed-puzzel-app-op-medicijngebruik-mensen-met-reuma-2826971?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=Subscription&utm_content=current_news De Sint Maartenskliniek, AbbVie en Game Solutions Lab hebben gezamenlijk een puzzel-app ontwikkeld voor mensen met reuma. Hiermee verwachten de drie organisaties trouwe inname van medicatie te vergroten. De Sint Maartenskliniek onderzoekt vanaf 1 februari 2019 of dit ook het geval is. news-3452 Tue, 15 Jan 2019 11:46:58 +0100 ZonMw actief tijdens de e-healthweek 2019 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/zonmw-actief-tijdens-de-e-healthweek-2019/ Van 21 tot 26 januari is de landelijke e-healthweek. Met meer dan 200 activiteiten door het hele land kan het grote publiek zien en ervaren welke mogelijkheden er zijn en hoe e-health kan worden ingezet. ZonMw organiseert twee activiteiten op het gebied van dementie en sport. Met e-health, digitale ondersteuning in de zorg, krijgen mensen makkelijker toegang tot zorg en meer inzicht in hun gezondheid. ZonMw draagt daar aan bij door onderzoek en het stimuleren van de implementatie en wij zijn dan ook van harte hoofdpartner van de e-healthweek.

Sessies ‘dementie’ en ‘sport’

Op maandag 21 januari organiseren we twee sessies op de openingsmanifestatie ICT&Health. In de sessie 'E-health voor sport én zorg' gaan we kijken wat de zorg kan leren van innovaties uit de sport. Slimme tools voor lichaamshydratie of krachtmetingen, hoe kunnen we deze toepassen in de zorg? Daarnaast organiseren we de sessie 'Dementie innovaties, gebruik ze!' Er zijn veel e-health applicaties voor dementie. Samen met de deelnemers gaan we ons buigen over de belangrijke vraag: hoe kunnen we er samen voor zorgen dat meer mensen met dementie en hun naasten deze technologie ook kunnen gebruiken?

E-health in ZonMw projecten

E-health is bij ZonMw in veel programma’s te vinden. De focus is onderzoek naar e-health en het gebruik ervan in de praktijk. Zo onderzochten we het gebruik van een app voor mensen met separatieangst, deden we onderzoek naar de mogelijkheden voor thuisrevalidatie, werd er een zelfmanagement methodiek ontwikkeld voor mensen met autisme en onderzochten we de inzet van een tabletcoach. Een selectie van deze en meer mooie projecten en projectresultaten hebben wij verzameld op onze speciale e-healthweek pagina.

Meer informatie

ZonMw en de e-healthweek
Activiteiten e-healthweek

 

]]>
news-3445 Mon, 14 Jan 2019 14:14:39 +0100 Pionierswerk in kinderstudies rond geneesmiddelen zet Nederland op de kaart https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/pionierswerk-in-kinderstudies-rond-geneesmiddelen-zet-nederland-op-de-kaart/ De opname van medicijnen in het lichaam verandert tijdens de eerste levensjaren. Hoe precies is nog amper bekend, alleen al door praktische en ethische bezwaren rond geneesmiddelenonderzoek bij kinderen. Met een innovatieve studie met zogeheten microdoseringen wist Saskia de Wildt toch kennis te vergaren. Met haar resultaten kunnen doseringen beter afgestemd worden op jonge kinderen. prof. dr. Saskia de Wildt, hoogleraar klinische farmacologie en kinderintensivist (Radboudumc)

Wat is precies het probleem bij het toedienen van geneesmiddelen aan kinderen?

Saskia de Wildt: ‘Bij het adequaat doseren van medicijnen bij kinderen moet je rekening houden met leeftijdsafhankelijke veranderingen in de opname en afbraak van geneesmiddelen. De meeste van die veranderingen vinden plaats tussen 0 en 6 jaar. Het probleem is dat we niet goed weten hoe die opname en afbraak in de darmen van kinderen plaatsvindt, en wat de verschillen zijn per leeftijdsgroep. Dus weten we ook niet hoeveel van de werkzame stof van een medicijn uiteindelijk in hun bloed terechtkomt.’

Hoe komt het dat we dit allemaal niet weten?

‘Geneesmiddelenonderzoek wordt vooral uitgevoerd bij volwassenen. Er zijn ethische en praktische problemen om dezelfde soort studies te doen bij kinderen. Wat we inmiddels wél weten is dat kinderen geen kleine volwassenen zijn. Je bent er dus niet met het simpelweg omrekenen van een bepaalde dosis naar het lichaamsgewicht van een kind. Het is zaak om de onderliggende mechanismen van kinderen te achterhalen. We zijn in ons vakgebied, de kinderfarmacologie, aan het pionieren om hiervoor een soort virtuele kinderen te maken, dus computermodellen waarmee je kinderdoseringen op maat kunt bepalen. Door steeds meer data in dat model te stoppen, kunnen we dit steeds preciezer doen waardoor kinderen een beter werkzame en vellige dosis krijgen.

Wat heeft uw studie daaraan bijgedragen?

‘We hebben na toestemming van ouders bij 95 kinderen op de intensive care via de mond een zeer zwak radioactief gelabelde microdosis paracetamol of midazolam – een rustgevend middel – gegeven. Het ging om kinderen die deze middelen al via een infuus kregen. De dosis via de mond was maar een miljoenste deel daarvan, uitsluitend bedoeld om te kunnen volgen wat ermee gebeurt in darmen en lever. Door de radioactieve labeling – die overigens volstrekt ongevaarlijk was, met nog geen 10 procent van de straling van een longfoto – konden we heel precies achterhalen wat er met de stof gebeurde. En wat de bijdrage van darmen en lever was in de omzetting van de stof.’

Heeft u nog hobbels moeten nemen, bijvoorbeeld rond de inclusie van kinderen?

‘Het interessante was dat de beroepsgenoten nog de meeste problemen hadden met de aanpak. Terwijl de medisch-ethische toetsingscommissie geen bezwaar had. En ook de ouders wilden graag toestemming geven, nadat we ze goed het belang van het onderzoek hadden uitgelegd en ook hoe het zat met die labeling.’

'We zijn aan het pionieren om een soort virtuele kinderen te maken; computermodellen waarmee je kinderdoseringen op maat kunt bepalen.'

Wat heeft de studie opgeleverd?

‘We hebben allereerst ontdekt dat de onderzoeksmethode goed werkt. Zelfs met die microdosis van één miljoenste deel konden we de stof heel goed volgen. Nu hebben we er dus weer een paar puzzelstukjes bij. Verder weten we nu dat de omzetting inderdaad met de leeftijd verandert en dat er binnen de leeftijdsgroep van 0-6 ook per jaar – of soms zelfs over een paar maanden – een ander soort afbraakproducten te zien is. Dat geldt in elk geval voor paracetamol. Bij midazolam was het leeftijdsverschil minder duidelijk, maar dat kan ook te maken hebben met de ernst van de medische toestand van de kinderen die dit middel krijgen. Nader onderzoek is nodig om ook daar de juiste puzzelstukjes te vinden.’

Wat heeft de kindergeneeskunde aan deze resultaten?

‘Onze onderzoeksmethode is veilig en met minimale belasting uitvoerbaar bij kinderen. Door op deze manier het effect van leeftijd te onderzoeken bij verschillende medicijnen, kunnen we uiteindelijk komen tot betere doseeradviezen bij kinderen.’

Wat zijn de volgende uitdagingen?

‘We hebben met deze studie mooi pionierswerk kunnen doen. Maar er is nog veel werk aan de winkel. Paracetamol is een voorbeeldmiddel en met de gegevens uit onze studie kunnen we verder werken aan de 'virtuele kinderen'. Daarnaast gaan we ook in het lab in weefsels kijken, bijvoorbeeld door in biopten te bestuderen hoe geneesmiddelen door de darmen van kinderen worden opgenomen. En een van onze promovendi is nu bezig met labonderzoek met hersenvocht van kinderen, om de opname van geneesmiddelen in de hersenen te onderzoeken. Er is wereldwijd een vrij kleine groep mensen bezig met wat ook wel microtracing heet. Mede door deze studie hebben we Nederland nog steviger op de kaart kunnen zetten. We zijn nu wel hét land met klinisch heel relevante ervaring met kinderstudies rond geneesmiddelen.’

Prof. dr. Saskia de Wildt is kinderarts-intensivist en hoogleraar Klinische farmacologie in het Radboudumc. Daarnaast is zij kinderarts-klinisch farmacoloog in het Erasmus MC. Haar GGG-project ‘Pediatric microdosing: elucidating age-related changes in oral absorption to guide dosing of new formulations’ (ZonMw-nummer 113202007) was onderdeel van het deelprogramma Priority Medicines Kinderen.

Meer informatie

Tekst: Marc van Bijsterveldt

]]>
news-3446 Fri, 11 Jan 2019 15:33:00 +0100 ‘Laat de farmaceut maar komen met die rechtszaak‘ https://www.nrc.nl/nieuws/2019/01/11/laat-ze-maar-komen-met-die-rechtszaak-a3476495 Komende week opent de Haagse apotheker Paul Lebbink een laboratorium om zelf medicijnen te maken die anders alleen voor enorme bedragen via grote farmabedrijven te verkrijgen zijn. NRC volgde zijn voorbereidingen op de strijd met de industrie. news-3380 Wed, 19 Dec 2018 09:50:33 +0100 Positief advies voor projectideeën programma Geneesmiddelen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/positief-advies-voor-projectideeen-programma-geneesmiddelen/ Goed nieuws voor 54 projectideeën uit Open Ronde 8 en Drug Rediscovery Ronde 3 binnen het programma Geneesmiddelen. Open Ronde 8

41 projectideeën uit Open Ronde 8 ontvingen deze week een positief advies. De aanvragers kunnen met dit positieve advies hun uitgewerkte aanvraag indienen uiterlijk dinsdag 5 maart 2019, 14.00 uur.

Verder tijdpad:

Deadline indienen uitgewerkte aanvraag: dinsdag 5 maart, om 14.00 uur
Ontvangst commentaar referenten: rond 9 april 2019
Deadline indienen wederhoor: dinsdag 23 april 2019
Besluit: eind juli 2019
Uiterlijke startdatum projecten: januari 2020

Drug Rediscovery Ronde 3

In ronde 3 van Drug Rediscovery hebben 13 projectideeën een positief advies ontvangen. Het gaat om 7 vroegefase-projectideeën en 6 projectideeën in de vervolgfase. De deadline voor het indienen van een uitgewerkte aanvraag is dinsdag 19 maart 2019, 14.00 uur.

Verder tijdpad:

Ontvangst aanvullend wetenschappelijk advies CBG: uiterlijk 1 februari 2019
Deadline indienen uitgewerkte aanvraag: dinsdag 19 maart, om 14.00 uur
Ontvangst commentaar referenten: medio april 2019
Deadline indienen wederhoor: maandag 6 mei 2019, 14.00 uur
Besluit: medio juli 2019
Uiterlijke startdatum projecten: eind januari 2020

 

]]>
news-3368 Mon, 17 Dec 2018 11:06:25 +0100 Iedereen wijst naar de ander bij pillentekorten https://www.nrc.nl/nieuws/2018/12/14/iedereen-wijst-naar-de-ander-bij-pillentekorten-a3060748 Behalve de anticonceptiepil raakten 617 geneesmiddelen in 2018 uitverkocht. Hoe kan zo’n tekort ontstaan? En wie gaat de vrij simpele oplossing betalen? news-3353 Thu, 13 Dec 2018 14:29:05 +0100 Tips voor onderzoekers: sekse en gender integreren in onderzoek https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/tips-voor-onderzoekers-sekse-en-gender-integreren-in-onderzoek/ Om iedereen even goede zorg te kunnen bieden, moet de gezondheidszorg rekening houden met verschillen die er zijn tussen mensen. Een voorbeeld daarvan zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen. Voor subsidieaanvragers hebben we daarom tips en tools verzameld over hoe in gezondheidsonderzoek goed aandacht te besteden aan deze verschillen. Aandacht voor verschillen tussen mannen en vrouwen in gezondheidsonderzoek komt de kwaliteit van onderzoek ten goede. Zo weet je bijvoorbeeld beter of mannen en vrouwen dezelfde risico’s lopen op een ziekte en of een behandeling goed aansluit bij zowel mannen als vrouwen. Daarbij maken we onderscheid tussen sekse en gender.

Sekse

Sekse verwijst naar een set van biologische eigenschappen van mensen en dieren. Het wordt vooral geassocieerd met fysieke en fysiologische kenmerken, waaronder chromosomen, gen-expressie, hormoonniveaus en -functies, en reproductieve/seksuele anatomie. Sekse wordt over het algemeen onderverdeeld in man of vrouw, maar er is een variatie in de biologische eigenschappen die sekse omvatten en hoe die aspecten tot uiting komen.

Gender

Gender verwijst naar de sociaal geconstrueerde rollen, gedrag, uitingen en identiteiten van meisjes, vrouwen, jongens, mannen en genderdiverse mensen. Het beïnvloedt hoe mensen zichzelf en anderen zien, hoe zij zich gedragen en met elkaar omgaan, en de verdeling van macht en middelen in een samenleving. Gender wordt over het algemeen neergezet als een binair concept (mannelijk en vrouwelijk), maar er is een grote verscheidenheid in hoe individuele mensen en groepen gender begrijpen, ervaren en uiten.

Tips

Om onderzoekers te ondersteunen met het meenemen van man-vrouwverschillen in hun onderzoeksvraag, hebben we tips en tools verzameld op deze pagina: www.zonmw.nl/faqgender. Je vindt hier onder andere informatie over de relevantie van sekse en gender, en hoe het mee te nemen in de probleemstelling en bij het maken van een plan van aanpak. Meer informatie over gender bij ZonMw: www.zonmw.nl/gender

Bron infographic: Canadian Institutes of Health Research

]]>
news-3303 Tue, 04 Dec 2018 15:46:00 +0100 Nieuwe subsidieoproepen Zwangerschap en geboorte https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nieuwe-subsidieoproepen-zwangerschap-en-geboorte/ Binnen het programma Zwangerschap en geboorte II zijn 2 nieuwe subsidieoproepen opengesteld. Tot 12 maart 2019 kunt u een onderzoeksvoorstel indienen. Met uw onderzoek levert u een bijdrage aan de verbetering van de kwaliteit van integrale geboortezorg, prenatale of neonatale screening. Subsidieoproep: Verbeteren kwaliteit integrale geboortezorg

Het doel van deze subsidieoproep is het bevorderen van de perinatale en maternale gezondheid in het algemeen en het terugdringen van verschillen in perinatale en maternale gezondheid in het bijzonder.

Subsidieoproep: Prenatale screening en neonatale screening

Het doel van deze subsidieoproep is bij te dragen aan het optimaliseren van de prenatale screening of neonatale screening in Nederland.

Kijk voor meer informatie over het programma Zwangerschap en geboorte op de programma pagina.

Let op: ZonMw is overgestapt naar een ander digitaal indiensysteem, ‘Mijn ZonMw’. Aanvragen kunnen uitsluitend en conform de richtlijnen worden ingediend via Mijn ZonMw, zie hier voor meer informatie.

 

]]>
news-3309 Tue, 04 Dec 2018 11:29:13 +0100 Minister Bruno Bruins (VWS) brengt werkbezoek aan Hartwig Medical Foundation https://www.hartwigmedicalfoundation.nl/minister-bruno-bruins-vws-brengt-werkbezoek-aan-hartwig-medical-foundation/ Op maandag 3 december bracht Bruno Bruins, minister voor Medische Zorg en Sport een werkbezoek aan Hartwig Medical Foundation (Hartwig). De minister liet zich tijdens zijn bezoek uitgebreid voorlichten over de werking en de mogelijkheden die de toepassing van een voorspellende DNA-test biedt bij patiënten met uitgezaaide kanker en bezocht het high tech sequencing lab. news-3308 Tue, 04 Dec 2018 10:37:21 +0100 Uitzending 2 december 2018 VPRO Tegenlicht: ‘Verovering van ons DNA’ en meet up: 5 december in Pakhuis de Zwijger https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/uitzending-2-december-2018-vpro-tegenlicht-verovering-van-ons-dna-en-meet-up-5-december-in-pakhu/ In Nederland werken sommige ziekenhuizen al met genetische data en bieden startups DNA testen aan op basis waarvan lifestyle adviezen geven worden. Maar een wet en één veilig E-health systeem heeft Nederland nog niet.
Toch wordt DNA-analyse wereldwijd gezien als de toekomst van de gepersonaliseerde geneeskunde. Over niet al te lange tijd kost zo’n analyse nog maar een paar tientjes. Het is duidelijk: DNA-analyse heeft de toekomst. Wordt het niet tijd dat Nederland ook een wet op de genetische data in het leven roept? Maar hoe beschermen wij onze data?

Kijk de Tegenlicht uitzending van 2 december 2018


Meet up in Pakhuis de Zwijger Amsterdam

Op woensdag 5 december wordt vanaf 20.00 uur nagepraat over de aflevering ‘Verovering van ons DNA’ van VPRO Tegenlicht. Onder leiding van moderator Bart Krull worden fragmenten uit de uitzending besproken met relevante gasten. Inspraak van het publiek wordt toegejuicht en gewaardeerd. Toegang tot de Tegenlicht Meet Ups in Pakhuis de Zwijger is gratis en de avonden duren meestal tot circa 22.15 uur. Daarna kan doorgepraat worden in de bar.

Op de programmapagina kunnen mensen een plekje reserveren. Hier is ook meer informatie te vinden over het programma.

]]>
news-3276 Tue, 27 Nov 2018 16:31:00 +0100 Nederlandse positie geboortezorg verbeterd https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nederlandse-positie-geboortezorg-verbeterd/ Europese vergelijking van de perinatale sterfte toont aan dat sterfte rond de geboorte in Nederland afneemt. Dat blijkt uit het Euro-Peristat rapport. Met het grootschalige onderzoek is voor de 4e keer de perinatale gezondheid in Europa in kaart gebracht. Perinatale sterfte neemt af

De perinatale sterfte bestaat uit de foetale sterfte (sterfte vóór de geboorte) plus de neonatale sterfte (sterfte na de geboorte). In 2015 was de perinatale sterfte in Nederland 4,2 per duizend geboortes. Vergeleken met het vorige Euro-Peristat-rapport over 2010 is dit een afname van 20%. Nederland steeg hiermee in de Europese rangorde van de 15e naar de 11e plek. Volgens Euro-Peristat zijn deze internationale cijfers het beste te vergelijken als gekeken wordt naar de foetale sterfte vanaf 28 weken zwangerschapsduur en de neonatale sterfte vanaf 24 weken.

Kennis uit ZonMw programma’s  

Kennis uit ZonMw-programma’s Zwangerschap en geboorte, DoelmatigheidsOnderzoek en Goed Gebruik Geneesmiddelen dragen bij aan de perinatale en maternale gezondheid.
Projecten bestrijken de hele geboortezorg keten: van preconceptiezorg, zorg tijdens zwangerschap en na de geboorte. De regionale consortia Zwangerschap en geboorte monitoren per regio de perinatale en maternale gezondheidsuitkomsten. De regionale consortia werken momenteel samen aan een artikel over de regionale cijfers.

Meer informatie:

]]>
news-3188 Wed, 14 Nov 2018 15:13:00 +0100 OPERA: grote trial brengt veilig afbouwen antidepressiva dichterbij https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/opera-grote-trial-brengt-veilig-afbouwen-antidepressiva-dichterbij/ Veel mensen met een depressie hebben baat bij antidepressiva. Maar kun je er ook veilig mee stoppen als het weer beter gaat? Hoe zit het met de risico’s op terugval? En wat is een verstandig afbouwtraject? Hiernaar is nog amper gedegen onderzoek gedaan. De OPERA-studie brengt daar verandering in. prof. dr. Brenda Penninx, hoogleraar psychiatrische epidemiologie (Amsterdam UMC, locatie VUmc)

In Nederland gebruiken ruim 150.000 mensen met een depressie langer dan een jaar antidepressiva. Veel patiënten hebben er baat bij, maar langdurig gebruik heeft soms ook nadelen. Gebruikers willen weten hoe lang ze antidepressiva moeten gebruiken. Het probleem is dat niet duidelijk is wat de beste vervolgstappen zijn na de start van een behandeling. Kan iedereen na enige tijd weer veilig stoppen? En volgens welk schema dan? Hoe zit het met het risico op terugval, en wie loopt dat risico vooral? Met de OPERA-studie (zie kader) start begin 2019, gefinancierd vanuit het het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen een breed gedragen, grote trial. De studie moet behandelaars en patiënten handvatten gaan bieden voor veilig afbouwen.

Risicovol zelf stoppen

Projectleider is prof. dr. Brenda Penninx, hoogleraar psychiatrische epidemiologie (Amsterdam UMC, locatie VUmc). Ze noemt het publieke én professionele debat over antidepressiva ‘emotioneel beladen’, met felle voor- en tegenstanders. De effectiviteit van de middelen is onbetwist, zegt Penninx, maar over het meest adequate gebruik zijn nog veel vragen. ‘Patiënten ervaren met name het langdurig gebruik als negatief. Veel mensen willen het liefst stoppen als het ze beter gaat. Maar het ontbreekt aan evidentie bij wie je veilig kunt afbouwen nadat de depressie vermindert, en op welk moment.’ Nogal wat huisartsen en psychiaters blijven toch maar herhaalrecepten uitschrijven. Of patiënten stoppen juist op eigen gelegenheid, zonder goed overleg met hun behandelaars. Met als gevolg dat ze soms weer terugvallen in een depressie.

‘OPERA sluit goed aan bij de dagelijkse behandelpraktijk bij depressie’
‘De richtlijnen voldoen prima voor het starten van antidepressiva, maar over veilig afbouwen is te weinig kennis beschikbaar. Daarom zijn er vooral veel meningen over wat goed is of niet. Zolang een patiënt niet klaagt, hebben veel dokters de neiging gewoon weer een herhaalrecept te geven. OPERA gaat helpen om de patiënt beter persoonsgericht te adviseren over doorgaan of juist afbouwen. Mooi is ook dat de zogeheten buiten-trialpopulatie wordt gevolgd, dus de mensen die niet in de studie worden ingeloot. Hoe doen zij het in de praktijk? OPERA wordt al een pragmatische trial, maar zo sluiten de uitkomsten straks nog beter aan bij de dagelijkse praktijk.’
Prof. dr. Pim Assendelft, hoogleraar huisartsgeneeskunde, Radboudumc

Reëler beeld patiënten

Penninx: ‘We gaan kijken wat in de behandelpraktijk de kans is op terugval bij afbouwen. Maakt het uit of mensen voordat ze gaan afbouwen lang of minder lang antidepressiva gebruiken? Wat is het beste moment om te stoppen, en verschilt dat misschien per patiëntgroep?’ Omdat bij huidige gebruikers het voortraject mogelijk sterk van invloed is, volgt OPERA een geheel nieuwe groep patiënten die net zijn begonnen met antidepressiva. De deelnemers die een stabiele verbetering van hun depressie laten zien, worden per loting verdeeld in twee groepen. Eén groep gaat relatief snel afbouwen, de andere doet dit pas later in het jaar. Een deel van de deelnemers komt straks uit ggz-instellingen, maar de meesten uit de huisartsenpraktijk, aldus Penninx. Daar worden antidepressiva veelal voorgeschreven, en het is volgens haar de plek waar je afbouw zou moeten bespreken. ‘Eerder onderzoek is vooral gedaan bij de zwaarste groep met een depressie, vaak binnen specialistische centra. OPERA moet een reëler beeld geven over de hele breedte van de dagelijkse behandelpraktijk.’

‘Deze studie gaat pionieren op relevant terrein: hoe kun je veilig stoppen?’
‘Zijn antidepressiva gevaarlijk? Dat is wel de perceptie bij een deel van het publiek. Mensen lijken voor óf tegen. Voor sommige mensen zijn antidepressiva echt levensreddend, maar anderen hebben er geen baat bij. In de geneeskunde is het probleem dat we veel weten van starten met medicatie, maar nog heel weinig van veilig stoppen. Dat geldt voor veel meer geneesmiddelen dan antidepressiva. OPERA gaat wat dat betreft echt pionieren op een heel relevant terrein, op zoek naar gedegen bewijs voor een beter stopbeleid. Cruciaal is de betrokkenheid van huisartsen én psychiaters, en van andere relevante partijen. Zo kunnen de resultaten straks ook echt landen in de praktijk.’
Dr. mr. Christiaan Vinkers, psychiater en onderzoeker, Amsterdam UMC, locatie VUmc

Hele veld vertegenwoordigd

De studie wordt zeer breed gedragen, van de relevante beroepsgroepen in eerste en tweede lijn tot patiëntenorganisaties. Ook doen er meerdere academische centra (uit Leiden, Groningen, Rotterdam en Nijmegen) aan mee. Dit brede consortium vertegenwoordigt het hele veld, zodat de kennis straks beter te implementeren is en de behandelpraktijk daadwerkelijk met de resultaten kan worden verbeterd. Penninx: ‘Naast het volgen van patiënten in hun gebruik en de effecten op hun depressie, houden we rekening met patiëntervaringen. Ook de kwaliteit van de arts-patiëntrelatie kan immers een rol spelen bij het wel of niet succesvol afbouwen.’ Bovendien investeren de onderzoekers veel in het ‘teruggeven’ van resultaten, zegt Penninx. ‘Wat we vinden, delen we niet alleen met wetenschappers en professionals, maar ook met patiëntenverenigingen. Op www.opera-project.nl willen we naast resultaten ook ruimte geven voor verhalen van patiënten.’

‘Het onderzoek levert bouwstenen op voor individueel advies bij depressie’
‘Mensen beginnen op een vaak niet zo heel strakke indicatie met antidepressiva. En gaan daar vervolgens als vanzelf mee door. Er is nogal wat oneigenlijk gebruik, zou je kunnen zeggen. Veel patiënten willen het liefst stoppen, maar niemand weet goed hoe dat het beste kan. Dat maakt mensen onrustig. In mijn eigen praktijk merk ik dat stoppen een intensieve begeleiding vergt. Maar je hebt als arts geen handvatten in de vorm van duidelijke evidentie over wat nu het beste stoptraject is. Daar gaat OPERA veel in verbeteren. Ik verwacht dat we goede bouwstenen zullen vinden om patiënten beter een individueel advies te kunnen geven.’
Prof. dr. Mattijs Numans, hoogleraar huisartsgeneeskunde, LUMC, tevens praktiserend huisarts

Gepersonaliseerde behandeling

Penninx hoopt dat OPERA gaat bijdragen aan een meer gepersonaliseerde behandeling. ‘We weten dat depressie voor sommige mensen een chronische ziekte is, waarbij langdurig antidepressivagebruik nodig is. Maar dat geldt zeker niet voor iedereen. Het mooiste zou zijn als we uiteindelijk scherpe patiëntprofielen kunnen schetsen. Zodat we beter kunnen voorspellen wie er baat heeft bij langdurig gebruik en bij wie afbouwen heel goed mogelijk is.’

OPERA (Netherlands study of Optimal, PERsonalized Antidepressant use) is een gerandomiseerde placebo-gecontroleerde studie naar de korte- en langetermijneffecten van vroege afbouw van antidepressiva versus latere afbouw. Van een groep van 2.000 patiënten die antidepressiva gebruiken, worden er 400 gevolgd in hun afbouwproces. Kijk op www.opera-project.nl voor de samenstelling van het consortium en de adviesgroep. De studie loopt tussen 2019 en 2025 en wordt met € 2,9 miljoen gesubsidieerd door ZonMw.

Meer informatie


Tekst: Marc van Bijsterveldt

]]>
news-3214 Wed, 14 Nov 2018 11:25:50 +0100 Subsidie toegekend voor werkwijzer DNA-datamanagement https://www.umcg.nl/NL/UMCG/Nieuws/Persberichten/Paginas/Samenwerking-rond-verzamelen-DNA-gegevens-brengt-behandeling-op-maat-dichterbij.aspx Een standaard werkwijze voor het verzamelen en interpreteren van genoomdata is nodig om onderzoeksgegevens en resultaten van studies sneller bij de patiënt te krijgen. Op basis van de ‘hiatenanalyse’ gaat een breed nationaal samenwerkingsverband met subsidie uit het programma Personalised Medicine een werkwijzer voor datamanagement maken. news-3203 Wed, 14 Nov 2018 08:17:00 +0100 Werkwijzer voor genome sequencing gaat ontwikkeling personalised medicine ondersteunen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/werkwijzer-voor-genome-sequencing-gaat-ontwikkeling-personalised-medicine-ondersteunen/ Het verzamelen en interpreteren van het genetisch profiel van patiënten is nog onvoldoende geharmoniseerd. Dat betekent veel dubbel werk maar vooral: de patiënt profiteert nog onvoldoende van de voordelen die DNA-analyse kan hebben. Een werkwijzer voor datamanagement brengt wetenschap en patiëntenzorg straks dichter bij elkaar. Dr. Jeroen Beliën

Van steeds meer mensen zijn genoomdata (gegevens over hun genetisch profiel) beschikbaar. Bijvoorbeeld omdat patiënten met kanker of een zeldzame ziekte tegenwoordig routinematig op afwijkingen in hun gehele DNA worden onderzocht, ook wel ‘sequencen’ genoemd. Deze data zijn een waardevolle informatiebron voor de ontwikkeling van personalised medicine (behandeling op maat). Behandelaars kunnen zo bijvoorbeeld beter rekening houden met erfelijke verschillen in reactie op medicijnen. En de data helpen bij een tijdige diagnose van zeldzame aandoeningen, omdat ze laten zien welke DNA-bijzonderheden met de ziekte samenhangen. Maar dan moeten de data wel op een eenduidige manier zijn verzameld en opgeslagen, zodanig dat ze geschikt zijn voor vergelijking en hergebruik. De werkgroep Datamanagement van het onderzoeksprogramma Personalised Medicine (zie kader) deed een zogeheten hiatenanalyse. Hoe ziet het proces rond het verzamelen en verwerken van genoomdata eruit? En waar vallen gaten?

Draagvlak voor harmonisatie

Dr. Jeroen Beliën (Amsterdam UMC, locatie VUmc) was een van de onderzoekers. ‘We hebben eerst het proces in kaart gebracht door mensen uit de dagelijkse praktijk persoonlijk te interviewen. We vroegen waar ze tegenaan lopen bij datamanagement rond next generation genome sequencing, een techniek om iemands DNA-structuur te ontrafelen. Deze interviewronde hebben we bewust zo uitgebreid gedaan, om al vanaf het begin draagvlak te creëren voor harmonisatie en standaardisering.’ De werkgroep kwam in totaal tot 128 hiaten. Beliën: ‘Ongeveer de helft daarvan zit op andere terreinen van het programma, zoals ethische en juridische aspecten rond informed consent. Als de patiënt niet aan het begin al toestemming geeft, stokt meteen het hele proces en kun je zijn of haar data verderop niet zomaar gebruiken.’ Ook zijn er hiaten rond educatie en voorlichting, aldus Beliën, bijvoorbeeld in de informatievoorziening voor gedeelde besluitvorming door arts en patiënt. Deze hiaten worden inmiddels opgepakt door andere werkgroepen.

Dr. Jeroen Beliën: ‘Als je al bruikbare data hebt, moet je voorkomen dat je patiënten opnieuw moet sequencen om studies te kunnen doen'

Eenduidig en begrijpelijk advies

De hiatenanalyse bevestigde dat er geen standaard werkwijze is voor het verzamelen en interpreteren van genoomdata. Een standaard is nodig om onderzoeksgegevens en resultaten van studies sneller bij de patiënt te krijgen. Op basis van de analyse gaat een nationaal consortium met deelnemers uit alle geledingen met ZonMw-subsidie een werkwijzer voor datamanagement maken. Beliën: ‘In het hele proces zijn veel verschillende beroepsgroepen betrokken. Het begint bij een arts, die in overleg met zijn patiënt een aanvraag doet voor sequencing. Daarna volgen labmedewerkers, pathologen, klinisch genetici, bio-informatici, wetenschappelijk onderzoekers, met allerlei onderlinge overdrachtsmomenten. Uiteindelijk leidt het hele proces weer terug naar de patiënt. Die moet een eenduidig en vooral begrijpelijk advies krijgen, waarmee hij met zijn arts verder kan. In de werkwijzer willen we van start tot eind redeneren vanuit de patiënt.’ Cruciaal zijn volgens Beliën ook aspecten als reproduceerbaarheid en hergebruik, elementen uit de FAIR-data-aanpak (findable, accessible, interoperable en reusable). ‘Als je al bruikbare data hebt, moet je voorkomen dat je patiënten opnieuw moet sequencen om studies te kunnen doen.’

Ethisch-maatschappelijke kwestie

De verwachtingen in het veld zijn hoog, zo bleek in de aanloop naar de opdracht voor de werkwijzer. Wetenschap, kliniek en patiënt komen straks dichterbij elkaar en dat maakt een betere behandeling op maat mogelijk. Beliën verwacht dat de werkwijzer goed gaat landen in de praktijk. Met name omdat de patiënten zijn aangehaakt, onder meer via de VSOP, de koepelorganisatie voor zeldzame en genetische aandoeningen. ‘Als zij zeggen: het is goed dat we data delen volgens een bepaalde standaard, dan kunnen we echt meters gaan maken.’ Intussen realiseert Beliën zich dat standaardisering veel meer is dan een technisch probleem, of een kwestie van het stroomlijnen van de logistiek. Omgang met data is ook een ethisch-maatschappelijke kwestie, waarvoor een serieus debat in de samenleving nodig is. En het vraagt om een cultuuromslag in de wetenschap. Data delen gaat immers niet goed samen met de noodzaak tot publiceren. Beliën: ‘Wetenschappers blijven vaak lang op hun data zitten om er zelf als eerste over te kunnen publiceren. Een lastig probleem. We zullen ons moeten realiseren dat data met publieke middelen worden verzameld. Dan moet je ook bereid zijn de uitkomsten weer terug te geven aan de gemeenschap.’

In het Onderzoeksprogramma Personalised Medicine zoeken initiatiefnemers KWF Kankerbestrijding, Zilveren Kruis en ZonMw samen uit hoe de razendsnelle ontwikkelingen op het terrein van next generation genome sequencing sneller bij de patiënt terecht kunnen komen. Speerpunten zijn kanker en zeldzame ziekten. Het programma pakt issues rond ethiek en recht op, werkt aan passend datamanagement en onderzoekt de meerwaarde van genetische tests. En het zet in op educatie en voorlichting, aan professionals, patiënten en naasten. Vanuit de werkgroep Datamanagement hebben dr. Jeroen Beliën en dr. Anke Kip, samen met prof. dr. Morris Swertz, een zogeheten hiatenanalyse uitgevoerd naar de ‘gaten’ in het proces. Van de 128 gesignaleerde hiaten gingen er zo’n 60 over datamanagement. In een vervolgproject wordt nu een werkwijzer ontwikkeld, die de ‘gaten’ moet gaan vullen. En die ruimte moet bieden aan nieuwe ontwikkelingen, zoals analyses met behulp van kunstmatige intelligentie en ‘machine reading’.

Achtergrondinfo

Tekst: Marc van Bijsterveldt

]]>
news-3211 Tue, 13 Nov 2018 14:11:19 +0100 Wat kunt u met ons antimicrobiële resistentie-onderzoek in beleid en praktijk? https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/wat-kunt-u-met-ons-antimicrobiele-resistentie-onderzoek-in-beleid-en-praktijk/ Door ons gefinancierd onderzoek heeft veel wetenschappelijk bewezen kennis opgeleverd op het gebied van antimicrobiële resistentie. Dit blijkt uit de evaluatie van het ZonMw-programma Priority Medicines Antimicrobiële Resistentie (AMR). Deze kennis draagt bij aan het zorgvuldig gebruik van bestaande middelen, aan de ontwikkeling van nieuwe middelen en methoden, richtlijnen en beleid en het in kaart brengen van potentiële risico’s. Evaluatie en pas op de plaats

Midden in de World Antibiotic Awareness Week 2018 organiseren we samen met RIVM en VWS de conferentie ‘Antibioticaresistentie; Van onderzoek naar praktijk en beleid. Wat kan jij er mee?!’ Aan VWS bieden we de zelfevaluatie en externe evaluatie aan. De conclusies en aanbevelingen uit deze evaluaties zijn niet compleet zonder een pas op de plaats van het ZonMw-programma Antibioticaresistentie (ABR) en de Joint Programming Initiative on Antimicrobial Resistance (JPIAMR). In dit internationale verband voor wetenschappelijke samenwerking en onderzoekscapaciteit participeren we namens Nederland.

Antibioticateams (A-teams) in ziekenhuizen

Een afgerond AMR-project van Amsterdam UMC (locatie AMC) heeft ertoe bijgedragen dat antibioticateams (A-teams) landelijk in ziekenhuizen worden ingezet. Deze zetten in op zorgvuldige beleidsvorming rond antibioticagebruik in ziekenhuizen. Dit project heeft grote maatschappelijke impact.

Varkensneus remt MRSA

In een lopend multidisciplinair ABR-project van de Universiteit Utrecht wordt met hightech moleculaire technieken gekeken of de overdracht van MRSA via varkensneuzen naar mensen beperkt kan worden. Een veelbelovend project dat mogelijk ingangen biedt om in de toekomst mensen te beschermen tegen MRSA.

Mestverwerking en antibioticaresistentie

RIVM onderzoekt samen met internationale partners wat de risico’s van de uitstoot van antibioticaresistentie uit mest zijn voor de bevolking. En in hoeverre mestverwerkingstechnieken de verspreiding van antibioticaresistentie kunnen verminderen.

Urgentie

We pakken antimicrobiële resistentie aan om te voorkomen dat mensen overlijden aan een nu nog onschuldige infectieziekte zoals een blaasontsteking of darminfectie. Antimicrobiële resistentie is een urgent, groeiend en wereldwijd probleem dat vraagt om een snelle, internationale en multidisciplinaire aanpak vanuit onderzoek, beleid en praktijk.

Toekomst

De externe-evaluatiecommissie raadt ZonMw aan het brede karakter van onderzoek naar antimicrobiële resistentie voort te zetten waarbij internationale samenwerking wordt gestimuleerd. Nederland kan als koploper op het gebied van resistentieproblematiek over de grenzen heen veel bieden en ophalen. Met onderzoek en implementatie dragen we bij aan een One-Health-aanpak voor het ontstaan en de verspreiding van antimicrobiële resistentie bij mens, dier en in het milieu. Het continueren van onderzoek over alle aspecten naar antimicrobiële resistentie is daarbij essentieel.

Continuering onderzoek

Het is onzeker hoe de financiering van onderzoek naar antimicrobiële resistentie nationaal en internationaal op efficiënte wijze gecontinueerd wordt. Met de huidige kwaliteit en beschikbaarheid van onderzoekers kunnen we meer betekenen voor het ontwikkelen en verspreiden van kennis over antimicrobiële resistentie. We zetten ons daarvoor in door de met dit programma versterkte samenwerking tussen de veterinaire en humane geneeskunde continueren. De toepassing van kennis bevorderen we door de samenwerking met onder andere ABR-zorgnetwerken en A-teams te intensiveren.

Meer informatie

 

 

 

 

]]>