Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Diabetes mellitus (DM) is wereldwijd een groeiend probleem. Diabetes komt vaker voor bij mensen met een migratieachtergrond. Naast afkomst is er een relatie met het opleidingsniveau waarbij mensen met een lager opleiding vaker T2DM hebben. Uit verschillende internationale onderzoeken komt naar voren dat de overgrote meerderheid van moslims met type 2 diabetes mellitus (T2DM) vasten tijdens de ramadan. Vasten tijdens de ramadan gaat bij mensen met T2DM gepaard met een verhoogd risico op gezondheidsproblemen. In dit project hebben wij diabetes en ramadan voorlichtingsprogramma gemaakt om het risico op deze problemen te verkleinen. Daarbij hebben wij een bestaand Engels programma aangepast. Het programma in twee opvolgende jaren uitgevoerd in Amsterdam en bestaat uit een voorlichtingsbijeenkomst voor mensen met T2DM waarin zij informatie kregen over diabetes, informatie over de mogelijke gevaren van vasten en adviezen voor tijdens de ramadan. Het voorlichtingsprogramma is ontworpen om in eigen taal gegeven te worden en geschikt voor mensen die laaggeletterd zijn. De voorlichtingsbijeenkomsten werden in moskeeën, huisartsenpraktijken en buurtcentra georganiseerd. Zorgverleners van huisartsenpraktijken kregen extra onderwijs in het begeleiding van mensen met T2DM rondom de ramadan en een training in hoe zij effectief kunnen communiceren met mensen die laaggeletterd zijn. Voor imams werd een diabetes en ramadan handleiding ontwikkeld waarmee zij een vrijdaglezing in de moskee kunnen organiseren. Het doel van de handleiding is mensen met T2DM te voorzien van eenduidige informatie over wel of niet vasten vanuit religieusperspectief en mensen te adviseren met hun zorgverleners te overleggen over het vasten.

Het programma is in twee opeenvolgende jaren uitgevoerd, geevalueerd en verbeterd in verschillende delen van Amsterdam. Daarbij bleek echter helaas dat de gehoopte structurele samenwerking tussen huisartsen praktijken en moskeeën niet haalbaar was. Uit dit project is gebleken dat dit programma zinvol is en dat de verschillende onderdelen van het programma positief werden beoordeeld door de betrokkenen. Van de 400 betrokken patiënten hebben 137 mensen toestemming gegeven om medische gegevens bij de huisarts op te vragen. In deze groep konden wij geen verbetering van de metabole instelling aantonen. Er is een blauwdruk van het programma gemaakt waarbij huisartsenpraktijken in zorggroepen jaarlijks voorafgaand aan de ramadan een voorlichtingsbijeenkomst organiseren voor moslims met T2DM en hun naasten en onderling een nascholing organiseren. In moskeeën blijkt de rol van de imam bij jaarlijks het verkondigen van een eenduidig boodschap over de ramadan en een voorlichtingsbijeenkomst tijdens de ramadan door AMAN, de meest effectieve aanpak te zijn. Het voorlichtings- en nascholingsmateriaal is toegevoegd aan de “Diabetes en ramadan Toolkit” op de website van de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) en is publiekelijk beschikbaar gesteld.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De verschillende onderdelen van het programma werden positief beoordeeld door de betrokkenen. De opkomst bij de voorlichtingsbijeenkomsten was variërend maar over het algemeen laag zowel in moskeeën als in huisartsenpraktijken en buurtcentra. De organisatie van de bijeenkomsten in moskeeën verliep moeizaam. In moskeeën bleek de meest werkzame aanpak, de vrijdaglezing die de imam werd verzorgd waarin mensen werden geïnformeerd over de mogelijkheid van vrijstelling voor chronisch zieken en geadviseerd werden om hun zorgverleners te consulteren voor advies over het wel of niet vasten. In meer dan 170 moskeeën in Nederland werd a.d.h.v. de handleiding een dergelijke lezing door imams verzorgd. Ook bleek de voorlichtingsbijeenkomst die door de Associatie Marokkaanse Artsen Nederland (AMAN) die tijdens de ramadan worden georganiseerd succesvol te zijn, omdat tijdens de ramadan mensen vaker in de moskee aanwezig zijn.

Door de ervaren tijdsdruk in huisartsenpraktijken lijkt de aanpak waarin huisartsenpraktijken uit een zorggroep die bij elkaar in de buurt liggen een gezamenlijke voorlichtingsbijeenkomst kunnen organiseren voor moslims met T2DM. Zorgverleners waren tevreden over de nascholing en hebben deze met gemiddeld een acht beoordeeld. Zij vonden bijvoorbeeld de religieuze aspecten rondom de ramadan en de informatie over aanpassen van medicatie tijdens de ramadan leerzaam. Ook de training over effectief communiceren met laaggeletterden werd goed beoordeeld.

Van de ruim 400 mensen die de voorlichtingsbijeenkomsten hebben bijgewoond, hebben 137 mensen toestemming gegeven voor het opvragen van medische informatie uit het huisartsendossier. Bij deze mensen werd geen metabole verbetering van de bloedsuikerregulatie of het gewicht gewicht gezien tijdens de ramadan vergeleken met de ramadan periodes voorafgaande aan de voorlichting.

Uit de de analyses van de groepsgesprekken met mensen die de voorlichting hebben bijgewoond, bleek grote tevredenheid over de verkregen informatie. Er werd veel waarde gehecht aan de cultuurspecifieke informatie zoals de voedingsadviezen. Daarnaast men het zinvol dat de informatie in de eigen taal werd gegeven. Sommigen gaven aan behoefte te hebben aan dergelijke bijeenkomsten in de toekomst.

Aanvullend heeft dit project ons meer inzicht gegeven in hoe moslims met T2DM tot de keuze komen voor wel of niet vasten. Uit de eerste resultaten blijkt dat de meeste moslims met T2DM willen graag proberen te vasten. Men ziet vaak af van vasten nadat ervaren is dat vasten lichamelijk niet meer mogelijk is. Bij de keuze om wel of niet te vasten lijken persoonlijke, sociale en religieuze factoren een rol te spelen. De resultaten van dit onderzoek zal zorgverleners meer handvatten kunnen geven bij het begeleiden van de doelgroep rondom de ramadan.

Concluderend, het diabetes en ramadan programma is zinvol en voorziet in een behoefte aan informatie bij zowel mensen met T2DM als zorgverleners. Het draagt bij aan eenduidige en aan elkaar ondersteunde adviezen vanuit medisch en religieus perspectief. Er is een blauwdruk gemaakt waarin huisartsenpraktijken in zorggroepen jaarlijks voorafgaand aan de ramadan een voorlichtingsbijeenkomst organiseren voor moslims met T2DM en hun naasten en onderling een nascholing organiseren. In moskeeën blijkt de rol van de imam bij jaarlijks het verkondigen van een eenduidig boodschap over de ramadan en een voorlichtingsbijeenkomst tijdens de ramadan door AMAN, de meest effectieve aanpak te zijn. Het voorlichtings- en nascholingsmateriaal is toegevoegd aan de “Diabetes en ramadan Toolkit” op de website van de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) en is publiekelijk beschikbaar gesteld.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Bij islamitische patiënten met type 2 diabetes mellitus (T2DM) is de diabeteszorg niet optimaal. In het bijzonder tijdens de Ramadan ontstaan er soms ernstige complicaties.

Dit project betreft de ontwikkeling van een voorlichtings- en medicatiebegeleidingsprogramma ter verbetering van het omgaan met T2DM gedurende de Ramadan. Bij de ontwikkeling van dit cultuursensitieve op laag gezondheidsbegrip gerichte programma wordt uitgegaan van een eerder uitgevoerd succesvol Engels initiatief. Het programma wordt geschikt gemaakt voor de grootste groep moslims in Nederland, namelijk de mensen van Marokkaanse en Turkse komaf. Er worden specifieke leermiddelen en hulpmaterialen gemaakt voor huisartsen, praktijkondersteuners, apothekers en T2DM patiënten en hun naasten die zullen voortbouwen op het materiaal dat reeds beschikbaar is. Het programma zal in Amsterdam Nieuw-West ten uitvoer worden gebracht en in het tweede jaar worden uitgebreid naar een andere Amsterdamse stadsregio. De elementen van het programma zijn: 1) de multidisciplinaire en gestructureerde aanpak met betrekking van veel plaatselijke belanghebbenden (islamitische T2DM patiënten, moskeeën, moslims met T2DM, huisartsen en apotheken) worden betrokken, alsook 2) de specifieke nascholing van de betrokken zorgverleners, 3) de tenuitvoerbrenging van het programma bij islamitische mensen met T2DM als 3) het organiseren van de educatieprogramma’s voor personen met 2DM zowel binnen als buiten de moskeeën waarbij ook de moskeeën worden betrokken en 4) de verspreiding van een éénduidige boodschap inzake de omgang met T2DM in de gehele stadsregio. Het programma wordt met behulp van geluidsopnames, interviews, vragenlijsten en reguliere zorgregistratiegegevens geëvalueerd en zo nodig verbeterd in een tweede implementatieronde en op een toegankelijke website geplaatst. Verder gaan wij met belangrijke landelijke partijen zoeken naar mogelijkheden om dit programma landelijk verder te brengen.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website