Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

AANLEIDING: De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is sterk gestegen de afgelopen 25 jaar, zeker in de subgroepen met een lage sociaal-economische status en in specifieke etnische groepen. In 2005 is het Overbruggingsplan Overgewicht ontwikkeld, waarmee de jeugdgezondheidszorg (JGZ) een bijdrage kan leveren aan de preventie van overgewicht en obesitas bij kinderen.

DOELSTELLING: In dit onderzoek hebben het Erasmus MC Rotterdam in samenwerking met TNO Child Health in Leiden en de Universiteit Twente in Enschede een bijdrage geleverd aan de evaluatie van het Overbruggingsplan. Twee werkwijzen om het Overbruggingsplan uit te voeren zijn vergeleken met de care-as-usual (gebruikelijke werkwijze).

METHODEN: Het design van dit onderzoek was een cluster-gerandomiseerde gecontroleerde studie met 2 interventiecondities en 1 controleconditie. Randomisatie vond plaats op het niveau van JGZ-teams binnen JGZ-instellingen. In de studie werden 51 JGZ-teams van 10 JGZ-instellingen in Nederland geïncludeerd, waarbij ouders/kinderen uitgenodigd werden voor deelname aan het onderzoek. Deze ouders werden tijdens het eerste huisbezoek ongeveer twee weken na de bevalling voor het eerst benaderd. Bij alle kinderen die deelnamen aan het onderzoek werd één van de drie werkwijzen toegepast. De eerste interventie was de BBOFT+ interventie. De interventie BBOFT+ richtte zich via een training van JGZ-medewerkers op de opvoeding van kinderen vanaf de geboorte en op het verhogen van de opvoedingscompetenties van ouders. De doelen waren eenvoudig en omvatten gedragsmatige principes. De aanpak is in elk consult op het consultatiebureau toepasbaar en wordt verweven met de standaard inhoud van de consulten. De tweede interventie was de Advies op Maat interventie. De interventie Advies op Maat (AOM) richtte zich via een training van JGZ-medewerkers op het bevorderen van de competenties van ouders door middel van face-to-face counseling (motiverende gespreksvoering), versterkt door een E-health module voor de ouders. De E-health module werd aangeboden op de leeftijd van ongeveer 18 en 24 maanden. Ouders vulden van tevoren een vragenlijst in die werd gebruikt voor een on-line (of schriftelijk) persoonlijk advies. De JGZ-medewerker ontving voor het consult een samenvatting van de antwoorden en het advies als uitgangspunt voor een gesprek op basis van ‘motivational interviewing’. De laatste werkwijze was de care-as-usual; de reguliere zorg zoals beschreven in het basistakenpakket en het overbruggingsplan. Dit omvat onder andere algemene informatie over voeding, spelen en bewegen. De toepassing hiervan kan verschillen tussen de JGZ-organisaties.

UITKOMSTMATEN: De dataverzameling vond plaats vanaf de geboorte tot dat de kinderen 3 jaar waren: op de leeftijd van 1 maand, 6 maanden, 15 maanden, 24 maanden en 36 maanden. Voor het bepalen van de effecten van het overbruggingsplan zijn de BMI van de kinderen en de gedragingen die overgewicht bevorderen of verminderen (borstvoeding, ontbijten, drinken van zoete dranken, lichaamsactiviteit/buitenspelen, televisie kijken/computeren, slaap en opvoeding) vergeleken tussen de twee interventiegroepen en de controlegroep op 36 maanden. Daarnaast is er een procesevaluatie en kosteneffectiviteitsanalyse uitgevoerd.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

DEELNAME JGZ: In totaal deden 10 jeugdgezondheidszorgorganisaties mee aan het onderzoek. Deze JGZ- organisaties deden gezamenlijk met 51 JGZ-teams mee. Alle teams ontvingen de algemene instructie over het onderzoek. De care-as-usual teams ontvingen daarnaast geen extra trainingen. Deelnemende JGZ-teams van BBOFT+ zijn allemaal getraind in het uitvoeren van het onderzoek en de BBOFT+ interventie. Deze training bestond uit een training bij aanvang en een terugkomscholing ongeveer 1 jaar na aanvang. De Advies op Maat (AOM) interventie teams ontvingen naast de algemene instructie 12 tot 15 maanden na het includeren van de eerste ouder een training in het toepassen van Motiverende Gespreksvoering.

DEELNAME OUDERS: De 51 JGZ-teams hebben gezamenlijk 3007 kinderen geïncludeerd voor deelname aan het onderzoek. Gemiddeld deed 62% van de ouders met een pasgeboren kind mee aan de studie. De drop-out gedurende het onderzoek was laag, 1,4%. In februari 2009 hebben de eerste ouders tijdens het huisbezoek, twee weken na de geboorte, informatie over het onderzoek gekregen van de JGZ-professional en de eerste vragenlijst (T1). Van alle 3007 ouders hebben wij deze T1 vragenlijst ontvangen. De tweede vragenlijst (T2), die ouders ontvingen toen hun baby 6 maanden werd, is door 2333 (77.6%) van de ouders ingevuld. Ongeveer 52% van de ouders heeft deze vragenlijst online ingevuld en 48% op papier. De derde vragenlijst (T3), die ouders ontvingen toen hun kind 13 tot 15 maanden oud was, is door 2319 ouders ingevuld. De vierde vragenlijst (T4) is vervolgens gestuurd aan ouders van kinderen van 36 maanden oud en ingevuld door 2253 ouders. In oktober 2010 ging de E-health module voor de AOM teams online. De 18 maanden E-health module is door 651 ouders ingevuld (64,6%). De 24 maanden module is ingevuld door 638 ouders ingevuld (63,2%).

Er deden ongeveer evenveel jongens als meisjes mee aan het onderzoek; 50,9% en 49,1%. De meeste kinderen, 97,1%, waren van Nederlandse afkomst. De ouders die de vragenlijst invulden waren gemiddeld 30,9 jaar (sd 4,3) oud. De gemiddelde BMI-SDS van de kinderen in de studie was 0,24 (sd1,27) op de leeftijd van 6-8 maanden.

EFFECT EVALUATIE: De effectevaluatie liet zien dat, ten opzichte van de kinderen in de controlegroep, kinderen in de beide interventiegroepen op enkele gedragingen beter scoorden op de leeftijd van 36 maanden. De kinderen in de BBOFT+ interventiegroep speelden vaker 1 uur of meer buiten (OR 1,36, 95%CI: 1,02; 1,82). Kinderen in de AOM interventiegroep ontbeten vaker aan tafel (OR voor elke dag aan tafel ontbijten 1,43, 95%CI 1,12; 1,82). Tot slot bleken de kinderen in de BBOFT+ interventiegroep een minder vaak meer dan 1 uur per dag TV te kijken door de weeks (OR: 0,78, 95%CI: 0,62; 0,.99) en in het weekend (OR 0,76, 95%CI: 0,60; 0,96) ten opzichte van de controlegroep. We vonden geen verschillen tussen de interventiegroepen en de controlegroepen wat betreft de hoeveelheid zoete dranken die kinderen drinken. .De voorlopige analyses laten een lager percentage kinderen met overgewicht in de AOM interventiegroep zien ten opzichte van de controlegroep.

PROCESEVALUTIE: De JGZ-medewerkers beoordeelden de eerste scholing en de “opfris” scholing beide als positief, respectievelijk gemiddeld 1,4 en 1,5 op een 5 punt-schaal. Het werkboek en het klapblokje werden beide met een 8 beoordeeld.

In totaal vond 58,1% van de JGZ-medewerkers het AOM bruikbaar tot zeer bruikbaar voor het bespreken van gezond gedrag tijdens het consult. Van de medewerkers heeft 47,6% vertrouwen in de interventie. De interventie is volgens 80% makkelijk toe te passen. In de consulten is er volgens 38,1% genoeg tijd om het AOM te bespreken. Gemiddeld deden de ouders er 22,58 minuten over om de online vragenlijst in te vullen. Van de ouders die de 18 maanden vragenlijst hebben ingevuld (n=651) vond 72,2% het advies-op-maat programma makkelijke tot heel makkelijk in gebruik..

KOSTENEFFECTIVITEIT: De interventies die zijn geëvalueerd in dit onderzoek lijken kosteneffectieve programma’s voor preventie van overgewicht bij kinderen tussen de 0 en de 4 jaar.

CONCLUSIE: De twee werkwijzen voor het Overbruggingsplan Overgewicht die in dit onderzoek zijn geëvalueerd worden door JGZ-medewerkers gewaardeerd. De ouders zijn tevreden over het Advies op Maat dat zij ontvangen. De interventies bleken positieve veranderingen te hebben gerealiseerd op enkele van de gemeten gedragingen, namelijk tv kijken, buitenspelen en aan tafel ontbijten, en op het percentage kinderen met overgewicht. We raden aan om verder onderzoek uit te voeren naar mogelijkheden om de geëvalueerde interventies verder passend te maken voor gebruik in de JGZ. Ook raden we lange termijn onderzoek aan om te kijken of de gevonden effecten blijvend van aard zijn.

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is sterk gestegen de afgelopen 25 jaar, zeker in de subgroepen met een lage sociaal-economische status en in specifieke etnische groepen. In 2005 is het Overbruggingsplan Overgewicht ontwikkeld, waarmee de jeugdgezondheidszorg (JGZ) een bijdrage kan leveren aan de preventie van overgewicht en obesitas bij kinderen. Veel JGZ instellingen maken al (gedeeltelijk) gebruik van het Overbruggingsplan. In de praktijk blijkt het Overbruggingsplan uitvoerbaar en aanvaardbaar. Dit protocol is echter nog niet zorgvuldig geëvalueerd en nog niet evidence-based. Doelstelling: In dit onderzoek zal het Erasmus MC Rotterdam in samenwerking met TNO Kwaliteit van Leven in Leiden en de Universiteit Twente in Enschede een bijdrage leveren aan de evaluatie van het Overbruggingsplan. Twee werkwijzen om het Overbruggingsplan uit te voeren worden vergeleken met de care-as-usual (dagelijkse werkwijze). Studie design: Het design van dit onderzoek is een cluster-gerandomiseerde gecontroleerde studie met 2 interventiecondities en 1 controleconditie. Randomisatie heeft plaatsgevonden op het niveau van jeugdgezondheidszorg-teams (JGZ-teams) binnen JGZ instellingen. Methoden: In de studie werden 51 JGZ-teams van 10 JGZ instellingen in Nederland geïncludeerd, waarbij ouders/kinderen uitgenodigd werden voor deelname aan het onderzoek. Deze ouders werden tijdens het eerste huisbezoek ongeveer twee weken na de bevalling voor het eerst benaderd. Bij alle kinderen die deelnemen aan het onderzoek werd één van de drie werkwijzen toegepast. De eerste interventie is de BBOFT+ interventie. De interventie BBOFT+ richt zich via een training van JGZ-medewerkers op de opvoeding van kinderen vanaf de geboorte en op het verhogen van de opvoedingscompetenties van ouders. De doelen zijn eenvoudig en omvatten gedragsmatige principes. De aanpak zal in elk consult op het consultatiebureau toepasbaar zijn en verweven worden met de inhoud van de consulten zoals ze op dit moment worden ingevuld. De tweede interventie is de Advies op Maat interventie. De interventie Advies op Maat richt zich via een training van JGZ-medewerkers op het bevorderen van de competenties van ouders door middel van face-to-face counseling (motiverende gespreksvoering), versterkt door een E-health module voor de ouders. De E-health module wordt aangeboden op de leeftijd van ongeveer 18 en 24 maanden. Ouders vullen van tevoren een vragenlijst in die wordt gebruikt voor een on-line (of schriftelijk) persoonlijk advies. De CB-medewerker ontvangt voor het consult een samenvatting van de antwoorden en het advies als uitgangspunt voor een gesprek op basis van ‘motivational interviewing’. De laatste werkwijze is de care-as-usual; de reguliere zorg zoals beschreven in het basistakenpakket en het overbruggingsplan. Dit omvat onder andere algemene informatie over voeding, spelen en bewegen. De toepassing hiervan kan verschillen tussen de JGZ organisaties. Uitkomstmaten: De dataverzameling vindt plaats vanaf de geboorte tot dat de kinderen 3 jaar zijn. Op de leeftijd van 1 maand, 6 maanden, 15 maanden, 24 maanden en 36 maanden worden metingen verricht. Voor het bepalen van de effecten van het overbruggingsplan zullen de BMI en de gedragingen die overgewicht bevorderen of verminderen (borstvoeding, ontbijten, drinken van zoete dranken, lichaamsactiviteit/buitenspelen, televisie kijken/computeren, slaap en opvoeding) vergeleken worden tussen de kinderen in de twee interventiegroepen en de controlegroep. Daarnaast zal een procesevaluatie en kosteneffectiviteitanalyse worden uitgevoerd.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Op dit moment doen 10 Jeugdgezondheidszorgorganisaties mee aan het onderzoek. Deze JGZ organisaties doen gezamenlijk met 51 JGZ teams mee. Alle deelnemende organisaties zijn bezocht en hebben uitleg gekregen over het onderzoek.

Alle teams hebben de algemene instructie over het onderzoek ontvangen. De care-as-usual teams ontvangen daarnaast geen extra trainingen. Deelnemende JGZ teams van BBOFT+ zijn allemaal getraind in het uitvoeren van het onderzoek en de BBOFT+ interventie. Deze training bestaat uit een training bij aanvang (alle teams reeds ontvangen) en een terugkomscholing, ongeveer 1 jaar na aanvang. De Advies op Maat interventie teams ontvangen naast de algemene instructie 12 tot 15 maanden na het includeren van de eerste ouder een training in het toepassen van Motiverende Gespreksvoering. De Advies op Maat training wordt verzorgd door bureau X-Change onder verantwoordelijkheid van de NSPOH.

De 51 JGZ-teams hebben gezamenlijk 3084 kinderen geïncludeerd voor deelname aan het onderzoek. In februari 2009 hebben de eerste ouders tijdens het huisbezoek, twee weken na de geboorte, informatie over het onderzoek gekregen van de JGZ professional en de eerste vragenlijst T1. Van alle 3084 ouders hebben wij deze T1 vragenlijst ontvangen en daarnaast hebben nog 595 ouders deze vragenlijst anoniem ingevuld omdat zij verder niet wilden deelnemen aan het onderzoek. De tweede vragenlijst (T2), die ouders ontvingen toen hun baby 6 maanden werd, is afgerond en door 2565 (82%) ouders ingevuld. Ongeveer 52% van de ouders heeft deze vragenlijst online ingevuld en 48% op papier. De derde vragenlijst (T3), die ouders ontvingen toen hun kind 13 tot 15 maanden oud was, is afgerond en door 2600 ouders ingevuld. Volgende maand zullen wij de vierde vragenlijst (T4) sturen aan ouders van kinderen van 36 maanden oud. Om een zo hoog mogelijke respons te bereiken worden verschillende methoden ingezet: Zo krijgen ouders een bedankje toegestuurd voor het invullen van de vragenlijst, worden op de deelnemende consultatiebureaus posters opgehangen om ouders ook daar aan de vragenlijst te herinneren, en worden zowel per mail als per post reminders toegezonden. Om de uitvoering van de interventies en de werving van kinderen te stimuleren wordt regelmatig contact opgenomen met deelnemende JGZ teams en krijgen alle medewerkers de BeeBOFT nieuwsbrief toegezonden met daarin de stand van zaken van het onderzoek, interessante nieuwtjes en recente wetenschappelijke bevindingen over overgewicht en opgroeien van kinderen (hierbij wordt uiteraard opgelet dat de informatie niet interfereert met de verschillende interventies).

In oktober 2010 is de E-health module voor de Advies op Maat teams online gegaan. Inmiddels is de 18 maanden E-health module afgerond en door bijna 700 ouders ingevuld (66%). De 24 maanden module loopt nog tot oktober 2012. Tot op heden is de module door 450 ouders ingevuld (61%).

Onder de medewerkers van de Care-as-usual teams is de eerste procesevaluatie gehouden, waarin o.a. werd gekeken welke voorlichtingsmethodieken in de care-as-usual worden gebruikt. De BBOFT+ hebben eveneens een procesevaluatie ontvangen, waarin het uitvoeren van de BBOFT+ interventie wordt geëvalueerd. Deze zomer wordt onder de care-as-usual en BBOFT+ teams de tweede procesevaluatie gehouden. De medewerkers van de Advies op Maat teams hebben dit voorjaar ook een procesevaluatie ontvangen.

De onderzoeksmaterialen zijn in overleg met gebruikers ontwikkeld en geïntroduceerd. Het betreft: -Informatie/(wervings)brief voor JGZ instellingen -Informatiebrief voor de ouders -Voorlichtingsfolder voor ouders -Informed consent formulier voor ouders -Korte vragenlijst voor ouders met items over sociaaldemografische gegevens, lengte/gewicht gegevens, borstvoeding/flesvoeding, zelfgerapporteerde lengte en gewicht van ouders, en attitudes. -Website (www.beeboft.nl) waar ouders en JGZ-teams informatie kunnen vinden over het onderzoek. -Informatiemap voor JGZ-medewerker; met daarin informatie over het onderzoek (protocol voor JGZ professionals), stappenplannen, onderzoeksmateriaal en registratieformulieren. -Vragenlijsten voor de eerste follow-up metingen T2 en T3 met items over beweeg- en eetgedrag van het kind, opvoedingspraktijken van de ouders, attitude van ouders t.a.v. eet- en beweeggedrag van het kind, algemene gezondheidstoestand en kwaliteit van leven van het kind -Nieuwsbrieven -Computer volgsysteem voor de kinderen -Ondersteunende materialen voor de BBOFT+ training en Advies op Maat training (werkboeken) - E-health module voor advies op maat teams -Posters ter herinnering aan het onderzoek -Presentje voor deelnemende ouders.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

 

This study aims to evaluate the effects on the prevention of overweight of two interventions, 'BOFT+’ and the ‘Healthy toddler', compared to the usual care, as applied to children of 0 - 3 years old and their parents. In a cluster-randomized trial, 60 Youth Health Care (YHC) teams (unit of randomization) of 10 regional YHC providers will participate with net 3.000 children; follow-up is till the age of 36 months.

 

The YHC Overweight prevention protocol (‘Overbruggingsplan’) promotes 1) breastfeeding, 2) outdoor exercise, activity and play, 3) having breakfast daily, 4) few soft drinks and 5) less TV time (in Dutch: ‘B-BOFT’-behaviors).

 

‘Care as usual’, is defined as care according to the Product Description YHC, i.e. the regular scheme of YHC visits during which general information regarding nutrition, playing and exercise is provided, e.g. through oral information and generic information leaflets, acknowledging the ‘B-BOFT’ behaviors.

 

The ‘BOFT+’ intervention is based on the YHC-Overweight prevention protocol and aims at implementing healthy life-style habits through focusing on effective child rearing from an early age on (birth), a window of opportunity for behavioral change and heightening parental competence. ‘BOFT+’ is based on the study into determinants of overweight in 0-4 year old children (ZonMw project # 50-50140-98/J26). In ‘BOFT+’, usual care is augmented with explicit guidelines on childrearing. These guidelines are simple and encompass principles of stimulus control and modeling. YHC-workers will educate parents in how to set concrete boundaries for their children and how to create preconditions to make the child behave positively. Parents will be advised how to structure time and space, how to implement rules and habits, how to be unambiguous and consistent and how to set clear boundaries. By controlling stimuli, unwanted behavior can be avoided. The principles are supplemented with simple examples. Parallel to this approach, parenting skills based on operant conditioning will be incorporated in the training of professionals. Enlarging parenting skills is a precondition in order to change child-rearing styles.

 

The ‘Healthy toddler’ intervention is also based on the YHC-Overweight prevention protocol and has a focus on the promotion of parenting competence by face-to-face counseling, using motivational interviewing, strengthened by a dedicated E-health module. Four recommended behaviors, daily exercise/outdoor playing, family breakfast daily, few sugar sweetened drinks, minimal TV time (‘BOFT’), and associated parenting skills/attitudes will be assessed by the E-health module, prior to face-to-face counseling and result in a tailored advice, subsequently discussed during face-to-face counseling by a specifically trained YHC-professional using motivational interviewing techniques. The E-health module includes a reminder at approximately 1 month after the YHC-visit. The ‘Healthy toddler’ intervention will be provided twice to the parents/toddlers: at the age of 18 months and 24 months.

The ‘Healthy toddler’ intervention was developed as part of the ZonMw project # 4010.0033 ‘The start of healthy living’. The current study concerns primary prevention of overweight among toddlers at YHC centers. This supplements a ZonMw YHC trial that started January 2007, evaluating secondary overweight prevention by YHC among children at school-going age (GGD).

 

The study questions are:

 

1. Effect evaluation

What are the effects of (a) the ‘BOFT+’ intervention, applied from birth onwards and (b) the ‘Healthy toddler' intervention, applied when the child becomes a toddler, (a) in terms of improvement of energy balance-related behaviors, i.e. daily outdoor playing, daily family breakfast, few sugar sweetened drinks per day, and limited TV time per day, (b) in terms of optimal parenting practices/style, and (c) in terms of measures of body fatness at the population level, at follow-up at age circa 36 months?

 

2. Process evaluation

What is the adherence of parents and YHC professionals to the distinct elements of the ‘BOFT+’ intervention and the ‘Healthy toddler' intervention, how do they appreciate these elements, how often and to whom are these elements applied?

 

3. Cost-effectiveness evaluation

What is the ratio between costs and effects in terms of improvement of the four behaviors and potential future reduction in the prevalence of overweight of the ‘BOFT+’ and the ‘Healthy toddler' intervention compared to a control group receiving usual care?

 

We will explore differences in effects and process characteristics for subgroups of socially disadvantaged and non-Dutch children.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website