ZonMw tijdlijn Fundamenteel onderzoek https://www.zonmw.nl/ Het laatste nieuws van de tijdlijn van Fundamenteel onderzoek nl-nl Sat, 28 Mar 2020 15:54:18 +0100 Sat, 28 Mar 2020 15:54:18 +0100 TYPO3 news-5462 Thu, 19 Mar 2020 08:26:35 +0100 Replicatiestudies derde ronde: belangrijk onderzoek opnieuw doen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/replicatiestudies-derde-ronde-belangrijk-onderzoek-opnieuw-doen/ Voor de derde keer financieren NWO en ZonMw projecten waarmee onderzoek van anderen opnieuw wordt uitgevoerd. Ditmaal gaat het om zeven studies uit de gezondheids-, sociale en geesteswetenschappen. Door financiering van replicatie willen NWO en ZonMw bijdragen aan het vergroten van transparantie van onderzoek en aan de kwaliteit van het rapporteren van resultaten. Het gaat hier om ‘hoeksteenonderzoek’ waarvan de resultaten in het verleden de basis vormden voor vervolgonderzoek of een belangrijke plaats hebben ingenomen in onderwijs, beleidsvorming of het publieke debat.

Meer informatie

]]>
news-5445 Fri, 13 Mar 2020 14:54:39 +0100 Interviews subsidierondes NWO opgeschort, NWO-evenementen afgelast https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/interviews-subsidierondes-nwo-opgeschort-nwo-evenementen-afgelast/ NWO ziet zich gezien de maatregelen om het coronavirus in te dammen genoodzaakt enkele maatregelen rond het subsidieproces te nemen. Wij doen dit omdat wij het belangrijk vinden om kandidaten, commissieleden en medewerkers niet te vragen om activiteiten te ondernemen die afgeraden worden door het kabinet en omdat wij ons de impact van onze beslissingen over aanvragen realiseren en daarom ook zeer zorgvuldig willen zijn. Door de vele terechte afzeggingen wordt dat laatste steeds moeilijker.

Interviewrondes opgeschort

NWO heeft besloten met onmiddellijke ingang de interviewrondes voor de lopende subsidierondes, zoals de Vidi, op te schorten. Voor zover het zich nu laat aanzien, zullen de interviews enkele maanden worden uitgesteld. ZonMw verwacht vooralsnog om op 25 maart de kandidaten te kunnen informeren over wie voor een interview wordt uitgenodigd.

Meer informatie

]]>
news-5443 Thu, 12 Mar 2020 18:25:15 +0100 GGG-congres van 9 april 2020 geannuleerd vanwege coronavirus. Nieuwe datum: 15 april 2021 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/ggg-congres-van-9-april-2020-geannuleerd-vanwege-coronavirus-nieuwe-datum-15-april-2021/ Helaas hebben wij het onvermijdelijke besluit moeten nemen het GGG-congres van donderdag 9 april te annuleren vanwege de recente ontwikkelingen rondom de verspreiding van het coronavirus. De sprekers, sessievoorzitters en deelnemers die elkaar jaarlijks tijdens het GGG-congres ontmoeten komen uit het brede veld van de gezondheidszorg. Gezien de huidige, buitengewone situatie rondom het coronavirus vinden wij het een te groot risico deze groep zorgprofessionals samen te brengen. Daarbij willen wij vanwege de essentiële rol die zij vervullen in de gezondheidszorg en bij de behandeling van kwetsbare patiënten(groepen) geen enkel risico nemen. Signalen vanuit de professionals, hun organisaties en de overheid ondersteunen onze beslissing.

Nieuwe datum voor in de agenda

Wij hebben direct ook nagedacht over een nieuwe datum en hebben deze vastgesteld op: donderdag 15 april 2021 in de Beurs van Berlage in Amsterdam.

 

]]>
news-5412 Thu, 05 Mar 2020 14:28:16 +0100 ZonMw en de Hersenstichting nemen initiatief voor opstellen van een nationaal hersenbrede onderzoeksagenda https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/zonmw-en-de-hersenstichting-nemen-initiatief-voor-opstellen-van-een-nationaal-hersenbrede-onderzoeks/ ZonMw en de Hersenstichting trappen vandaag af met het initiatief Hoofdzaken om aandacht te vragen voor duurzame investering in hersenbreed onderzoek. Dit doen ze samen met deskundigen uit het werkveld. De eerste stap daarin is het komen tot een geïntegreerde hersenbrede onderzoeksagenda. Daartoe worden de verschillende expertisegebieden, initiatieven, programma’s en onderzoeksagenda’s in kaart gebracht die er op dit gebied in Nederland al zijn. De resultaten vormen de kaders voor de onderzoeksagenda. “In de afgelopen decennia is veel onderzoek gedaan naar de normale functie van de hersenen en diverse hersenaandoeningen”, zegt Henk Smid, voorzitter van de stuurgroep. “Desalniettemin is er nog steeds veel onderzoek nodig om de werking van hersenen en de onderliggende ziektemechanismen te begrijpen, zodat we de juiste preventie- en behandelmogelijkheden kunnen ontwikkelen. We moeten daarbij niet inzetten op één aandoening of aanpak, maar breed investeren in baanbrekende oplossingen.”

Meerwaarde van het initiatief Hoofdzaken

Er wordt gezamenlijk opgetrokken met alle betrokken uit het werkveld, zoals experts, gezondheidsfondsen, instituten en patiëntenverenigingen. Deze samenwerking zorgt voor gezondheidswinst, minder ziektelast en betere participatie voor mensen met hersenaandoeningen.

De meerwaarde van het initiatief ligt in de geïntegreerde, interdisciplinaire en transdiagnostische aanpak. “Deze overstijgende en geïntegreerde aanpak van het Nederlandse hersenonderzoek zien we als voorwaarde om voor de patiënt van vandaag én voor de patiënt van morgen tot oplossingen te komen en de ziektelast en sterfte door hersenaandoeningen in Nederland structureel te verminderen”, zegt Smid.

Start

Het opstellen van een geïntegreerde hersenbrede agenda is het eerste dat met het initiatief Hoofdzaken beoogd wordt. Onderzoeksmiddelen kunnen effectiever gebruikt worden door onderzoekers en behandelaars meer te informeren over elkaars werk en kunde, deze kennis te integreren, en dit terug te koppelen. Een volgend doel van Hoofdzaken is het verkrijgen van extra middelen voor hersenonderzoek. Op die manier kunnen witte vlekken ook onderwerp van onderzoek worden.

Vormgeving onderzoeksagenda

Hoofdzaken vraagt aan alle betrokkenen uit het werkveld om de verschillende initiatieven, programma’s en onderzoeksagenda’s die er op het moment in Nederland al zijn aan te leveren, zodat deze een plaats kunnen krijgen in de onderzoeksagenda. Wil je zelf ook informatie aanleveren? Stuur dan een mail naar info@hersenagenda.nl.

De stuurgroep

De stuurgroep van Hoofdzaken ziet er als volgt uit: 

  • Henk Smid, voorzitter stuurgroep en adviseur ZonMw
  • Merel Heimens Visser, directeur Hersenstichting
  • Raoul Hennekam, voorzitter Adviesraad Wetenschap & Innovatie Hersenstichting
  • Marianne de Visser, voorzitter programmacommissie Memorabel
  • Paul Schnabel, voorzitter programmacommissie Onderzoeksprogramma GGZ
  • Cathalijne van Doorne, Ervaringsdeskundige en vice-president of European Federation of Neurological Associations
  • Monique van den Eijnden, Ervaringsdeskundige en lid programmacommissie Onderzoeksprogramma GGZ
]]>
news-5409 Thu, 05 Mar 2020 08:05:10 +0100 Partnership Humane Meetmodellen 2.0: voor gezondheidsonderzoek naar ziekte en preventie https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/partnership-humane-meetmodellen-20-voor-gezondheidsonderzoek-naar-ziekte-en-preventie/ NWO-domein Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW), de Samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF), ZonMw en Topsector Life Sciences & Health (LSH; Health~Holland) stellen gezamenlijk 5,55 miljoen euro beschikbaar voor de ontwikkeling en validatie van humane meetmodellen. Binnen het onderzoeksprogramma wordt via publiek-private samenwerkingen bijgedragen aan effectiever gezondheidsonderzoek voor de mens dat minder afhankelijk wordt van proefdieronderzoek. Achtergrond

Miljoenen mensen moeten dagelijks omgaan met de consequenties van ernstige en soms levensbedreigende ziekten. NWO-domein TTW, de SGF, ZonMw en Topsector LSH willen bijdragen aan een beter en langer gezond leven voor iedereen. Wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld naar betere behandelingen, is van cruciaal belang. De verwachting is dat onderzoekmodellen die gebaseerd zijn op humaan materiaal zoals cellen en weefsels of computermodellen gebaseerd op humane data de situatie in de mens beter benaderen dan proefdiermodellen doen. Hoe meer een onderzoek model vergelijkbaar is met de situatie in de mens, hoe sneller en gerichter de onderzoeksresultaten toegepast kunnen worden in de praktijk.

In dit kader hebben de SGF, NWO-domein TTW, ZonMw en Topsector LSH een programma Humane meetmodellen opgezet. In 2019 heeft een eerste financieringsronde binnen dit programma plaatsgevonden, getiteld ‘Humane meetmodellen: op naar betere humane meetmodellen’. Begin maart 2020 opent een nieuwe financieringsronde getiteld ‘Humane meetmodellen 2.0: voor gezondheidsonderzoek naar ziekte en preventie’.

Doel

Het doel van het programma Humane meetmodellen is om de ontwikkeling van nieuwe, efficiëntere humane meetmodellen voor gezondheidsonderzoek te stimuleren, om hiermee de toepasbaarheid van onderzoeksresultaten voor de mens te verbeteren en te versnellen. De focus van de tweede call binnen dit programma ligt op de ontwikkeling van humane meetmodellen voor onderzoek naar ziekte en/of voor preventie van ziekte (inclusief toxiciteitsonderzoek). De resultaten moeten toepasbaar zijn voor meerdere ziekten dan wel impact hebben op meerdere patiëntgroepen.

Call for proposals

Begin maart 2020 wordt op deze website een call geopend voor onderzoeksvoorstellen die bijdragen aan het doel van het programma. Afhankelijk van het type onderzoek (fundamenteel, industrieel of experimenteel) en de bijdragen van private en publieke partijen binnen het samenwerkingsproject, kan per onderzoek tussen 0,5 en 1 miljoen euro financiering worden aangevraagd.

Aanvragen kunnen worden ingediend tot medio juni 2020 door een consortium bestaande uit minimaal twee onderzoeksorganisaties en minimaal twee private partijen. Meer informatie over de voorwaarden en beoordelingsprocedure wordt beschikbaar gesteld in de call for proposals.

Netwerkbijeenkomst

Door de maatregelen rondom de uitbraak van het Corona-virus kan de informatie- en netwerkbijeenkomst op 2 april helaas niet doorgaan. We volgen de ontwikkelingen de komende weken en zullen zodra het mogelijk is een alternatieve datum prikken voor de bijeenkomst. Uiteraard zullen wij u hierover via onze website en social media informeren.

Meer informatie

]]>
news-5383 Wed, 26 Feb 2020 11:10:51 +0100 UITGESTELD: Startbijeenkomst op 1 april: embryomodellen en erfelijke ziekten https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/uitgesteld-startbijeenkomst-op-1-april-embryomodellen-en-erfelijke-ziekten/ De startbijeenkomst PSIDER gaat niet door in verband met de maatregelen omtrent het coronavirus. Geïnteresseerden kunnen zich nog steeds aanmelden (tot uiterlijk 11 mei) om op de hoogte te worden gehouden. In maart opent ZonMw twee subsidierondes over embryomodellen en erfelijke aandoeningen. Op woensdag 1 april vindt de startbijeenkomst plaats in Den Haag. Dit betreft een ronde voor multidisciplinaire consortia, waarin medisch-biologische onderzoekers uit verschillende disciplines samenwerken met alfa- en gammawetenschappers. Ten tweede wordt een subsidieoproep gepubliceerd voor ethisch onderzoek naar de morele aanvaardbaarheid van het tot stand brengen van niet-levensvatbare embryo’s voor onderzoek.

ZonMw heeft opdracht gekregen van het ministerie van VWS om een subsidieprogramma uit te voeren over embryomodellen en organoïden, Pluripotent Stem cells for Inherited Diseases and Embryonic Research (PSIDER). Binnen dit programma is specifiek aandacht voor ethische, maatschappelijke en juridische vraagstukken. Samenwerking tussen verschillende biomedische en alfa- en gammawetenschappelijke disciplines kan antwoord geven op deze vraagstukken.

Onderzoek naar embryo’s roept vragen op in onze maatschappij. In Nederland is het niet toegestaan om menselijke embryo’s speciaal tot stand te brengen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek. Het programma zet daarom in op onderzoek met pluripotente stamcellen om: 

  • alternatieve modelsystemen te ontwikkelen voor onderzoek met menselijke embryo’s;
  • kennis te verwerven voor de behandeling van ernstige erfelijke ziekten.

Subsidierondes

In maart opent ZonMw twee subsidierondes. Dit betreft een ronde voor multidisciplinaire consortia, waarin medisch-biologische onderzoekers uit verschillende disciplines samenwerken met alfa- en gammawetenschappers. Ten tweede wordt een subsidieoproep gepubliceerd voor ethisch onderzoek naar de morele aanvaardbaarheid van het tot stand brengen van niet-levensvatbare embryo’s voor onderzoek.

Startbijeenkomst

Op woensdag 1 april organiseert ZonMw een startbijeenkomst voor dit programma. Het doel van deze bijeenkomst is enerzijds om informatie te geven over de opzet en de geplande subsidierondes van het programma. Daarnaast is er ruime gelegenheid voor onderzoekers uit verschillende disciplines om met elkaar in contact te komen en een multidisciplinair consortium op te zetten.

Aanmelden kan via het aanmeldformulier. Kijk voor meer informatie op de website en neem voor inhoudelijke vragen contact op met translational@zonmw.nl  

]]>
news-5347 Thu, 20 Feb 2020 13:00:00 +0100 32 wetenschappers ontvangen NWO-Vici van 1,5 miljoen euro https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/32-wetenschappers-ontvangen-nwo-vici-van-15-miljoen-euro-1/ 32 vooraanstaande wetenschappers ontvangen ieder 1,5 miljoen euro van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Met deze Vici-beurs kunnen ze de komende vijf jaar een vernieuwende onderzoekslijn ontwikkelen en een eigen onderzoeksgroep opbouwen. Vici is een van de grootste persoonsgebonden wetenschappelijke premies van Nederland en is gericht op gevorderde onderzoekers. De wetenschappers doen op verschillende gebieden onderzoek. Binnen de Vici zijn wetenschappers namelijk vrij om hun eigen onderzoeksproject voor te dragen voor financiering. De Vici-laureaten gaan onder meer onderzoeken welke rol nieuwsgierigheid speelt bij de ontwikkeling van een kind, welke veranderingen ten grondslag liggen aan genetische hartziekten en wat de invloed van gemixt taalaanbod is bij de taalverwerving van kinderen. Een ander onderzoek richt zich op de neurobiologie van Parkinson, met als doel de ziekte eerder op te kunnen sporen. Ook gaan onderzoekers een revolutionaire motor ontwikkelen die duurzame brandstoffen omzet in schone energie. Dit is slechts een greep uit de onderzoeksonderwerpen.

Dit zijn de projecten voor het domein van de medische wetenschappen:

Immuniteit door het hele lichaam

Dr. J.A.M. (José) Borghans (v), UMCU - Immunologie
Onze kennis van het menselijk immuunsysteem is grotendeels gebaseerd op studies met cellen uit bloed, een plek waar slechts een minderheid van afweercellen zich bevindt. Door laboratoriumonderzoek te combineren met wiskunde ontrafelt dit onderzoek hoe immunologisch geheugen wordt onderhouden door afweercellen in het hele lichaam.

Nieuwe tactieken in de verdediging tegen een stille maar gevaarlijke vijand; niet-alcoholische steatohepatitis

Prof. dr. S.W.C. (Saskia) van Mil (v), UMCU - Center for Molecular Medicine
Miljoenen mensen wereldwijd lijden aan de onbekende leverziekte niet-alcoholische steatohepatitis, met een hoog risico op het ontwikkelen van leverfalen en kanker. Er zijn geen medicijnen voorhanden. De onderzoekers zullen door selectieve activatie van de Farnesoid X Receptor onderzoeken of een hoog effectieve therapie kan worden ontwikkeld.

Genetische hartziekten – wat gaat er fout?

Prof. dr. E. (Eva) van Rooij (v), Hubrecht Institute
Genetische hartziekten die ontstaan door een foutje in het DNA worden gekenmerkt door allerlei ziekte drijvende veranderingen in het hart die bijdragen aan de progressie van de ziekte. Tot nu is er maar weinig bekend over de processen die hieraan bijdragen. De onderzoekers willen ontdekken wat er ten grondslag ligt aan deze veranderingen om zo mogelijk te kunnen helpen in de ontwikkeling van verbeterde therapieën.

Een hoofdpijn dossier vol cardiovasculair risico

Dr. A. (Antoinette) Maassen van den Brink (v), Erasmus MC – Afdeling Interne Geneeskunde
Migraine is een sterk invaliderende aandoening, vooral in vrouwen. Daar bovenop is het een belangrijke cardiovasculaire risicofactor. Wij gaan onderzoeken waarom vooral vrouwen migraine krijgen, hoe vrouwen specifiek behandeld kunnen worden en hoe hun cardiovasculair risico te verkleinen is. Daarbij letten we speciaal op cardiovasculaire bijwerkingen van antimigraine medicatie.

Op weg naar behandeling van verstandelijke beperking en autisme

Dr. A. (Annette) Schenck (v), RUMC, Genetica
Verstandelijke beperking en autisme zijn frequente, maar nog steeds onbehandelbare aandoeningen. Effectieve strategieën voor de ontwikkeling van medicijnen ontbreken tot nu toe. De onderzoekers gaan een evolutionair geconserveerde vorm van leren in de fruitvlieg bestuderen om bevindingen vanuit dit diermodel vertaalbaar te maken naar medicijnen voor de behandeling van patiënten.

Uiterlijk vertoon

Dr. N.M. (Nina) van Sorge (v), UMCU – Medical Microbiology
Stafylokokken veroorzaken lastig te behandelen infecties. Stafylokokken omhullen zich met verschillende complexe suikerstructuren. Microbiologen vermoeden dat deze ‘suikerjasjes’ een belangrijk herkenningspunt zijn voor het immuunsysteem om de stafylokokken op te ruimen. Meer inzicht over het hoe en wat van deze herkenning vormt een belangrijke sleutel voor de ontwikkeling van antibiotica en vaccins.

Meer informatie

 

 

]]>
news-5365 Thu, 20 Feb 2020 10:30:33 +0100 Wetenschap begint met verwondering https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/wetenschap-begint-met-verwondering/ Kan iedereen straks gezond honderd jaar oud worden? Gaat de mens op vakantie naar Mars? Welke problemen kan de supercomputer oplossen? Met de ‘Stel je voor’ – publiekscampagne stelt de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) de komende 2 jaar verschillende vragen aan het publiek om zich over te verwonderen. Elke nieuwe uitvinding begint namelijk met een vraag, met de wil om te weten hoe iets zit. We leren door nieuwsgierig te blijven en niets als vanzelfsprekend te beschouwen. Op hun beurt leiden ontdekkingen in de wetenschap ook tot verbazing, vanwege verrassende nieuwe inzichten of ontwikkelingen die we altijd voor onmogelijk hielden. Het zijn vondsten die uiteindelijk weer leiden tot nieuwe vragen.

Thema: Ziekten en gezondheid

De Nationale Wetenschapsagenda wil via het beantwoorden van deze vragen de wetenschap op een laagdrempelige manier onder de aandacht brengen en zo het vertrouwen in de wetenschap vergroten. Iedere drie maanden staat een ander thema centraal; van februari t/m april is dit Ziekten en Gezondheid.

Over de Nationale Wetenschapsagenda

De Nationale Wetenschapsagenda (NWA) benoemt uitdagende en richtinggevende vraagstukken die aansluiten op de kracht van de Nederlandse wetenschap, op de grote maatschappelijke uitdagingen van deze tijd en op economische kansen die zich voordoen. Specifieke thematische programmering op maatschappelijk urgente thema’s sluit hier bij aan.

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) financiert NWO sinds 2018 onderzoek in het kader van de Nationale Wetenschapsagenda, onder andere via thematische programmering waarin wordt samengewerkt met ministeries.

ZonMw en NWA-routes

Wij zijn betrokken bij de volgende NWA-routes:

  • Gezondheidszorgonderzoek, preventie en behandeling
  • Personalised Medicine
  • Regeneratieve Geneeskunde
  • Sport en Bewegen
  • Jeugd in ontwikkeling, opvoeding en onderwijs

Meer informatie?

Nationale wetenschapsagenda (ZonMw-website)
Campagnepagina Wetenschap begint met verwondering (NWA)
Facebookpagina Wetenschap begint met verwondering

 

]]>
news-5355 Wed, 19 Feb 2020 13:47:32 +0100 12 innovatieve ideeën krijgen een Off Road subsidie voor baanbrekend onderzoek https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/12-innovatieve-ideeen-krijgen-een-off-road-subsidie-voor-baanbrekend-onderzoek/ ZonMw geeft 12 jonge getalenteerde onderzoekers de kans om onderzoek te doen dat buiten de gebaande paden ligt. Zij mogen met een subsidie uit Off Road een jaar lang hun idee of hypothese verder onderzoeken. Ze gaan baanbrekend onderzoek doen naar onder andere de verspreiding van knokkelkoorts, bacteriën als middel om het immuunsysteem tegen kanker te stimuleren en communicerende (kanker)cellen. Het programma Off Road

Het programma Off Road geeft ruimte aan jonge onderzoekers voor baanbrekend- onconventioneel onderzoek, en is daardoor potentieel risicovol. Het onderzoek betreft (bio)medische- en/of gezondheidszorgwetenschappen als onderzoekterrein(en). ZonMw is het programma Off Road gestart omdat er in het wetenschapsveld veld behoefte bleek om jonge onderzoekers met grensverleggende ideeën te stimuleren. Bijzonder aan deze subsidie is dat er geen vooronderzoek vereist is en dat er niet gekeken wordt naar eerdere prestaties van de onderzoeker. Het gaat om het onconventionele idee. Uiteraard moet de onderzoeker wel aangeven hoe hij of zij tot het idee is gekomen, wat het doel is en helder beschrijven op welke manier het wordt onderzocht. De projecten gaan fundamenteel onderzoek doen dat aan het begin zit van de ontwikkeling van nieuwe kennis. Het ZonMw programma Memorabel voor onderzoek naar dementie financiert één van de projecten.

De projecten:

Nieuwe strategieën om de verspreiding knokkelkoorts tegen te gaan
Dr. B (Benoit) Besson (Radboud UMC)

Denguevirus (knokkelkoorts) is een mug-overgedragen virus dat endemisch is in de tropen en subtropen, waar het een enorme ziektelast veroorzaakt. Onder andere door klimaatverandering verspreiden muggen van het geslacht Aedes zich steeds verder in noordelijke richting, en daarmee dreigt denguevirus ook Europa te bereiken. In dit project bestuderen de onderzoekers de interacties tussen virus en mug, om nieuwe strategieën mogelijk te maken die virusverspreiding tegengaan.

Kunnen bacteriën voorlopers dikke darmkanker aanwijzen?
Dr. A.J.M. (Annemarie) Boleij (Radboud UMC)

Voor het opsporen van dikkedarmkanker en voorlopers daarvan wordt gebruik gemaakt van colonoscopie; een techniek waarbij met een camera de darm wordt afgespeurd. Helaas wordt nog steeds een groot deel van de voorlopers gemist, doordat sommige voorlopers plat van aard zijn en daarom moeilijker te vinden zijn. Deze platte tumoren hebben juist vaker een zeer hoog risico; wanneer ze blijven zitten kunnen ze snel uitgroeien tot een agressieve kanker. Er is dus een verbeterslag nodig in de opsporing van deze darmkankervoorlopers. Hiervoor wordt in dit onderzoek gebruik gemaakt van de bacteriële biofilm op deze voorlopers. Deze structuur is bijna altijd aanwezig en zou daarom mogelijk ook gebruikt kunnen worden voor de opsporing. In dit onderzoek wordt de samenstelling van deze biofilms op eiwitniveau in kaart gebracht. Tegen eiwitten die specifiek zijn voor de biofilm zullen signaalstoffen voor visualisatie worden ontwikkeld die gebruikt kunnen worden in de kliniek.

Hybride eiwitcomplexen doorbreken immuuntolerantie wat leidt tot autoimmuunziekte
Dr. F. (Frans) Bianchi (Rijksuniversiteit Groningen)

Ontstekingen in de kleine bloedvaten (vasculitis) worden veroorzaakt door een aanval van het immuunsyteem op de bloedvatwanden. Deze aanval wordt gedaan door autoantilichamen gericht tegen specifieke immuuncellen (neutrofielen). Het is vrijwel volledig onbekend hoe deze autoantilichamen ontstaan. Wel is aangetoond dat vasculitis patiënten die de bacterie Staphylococcus aureus dragen een sterker ziektebeeld hebben. In dit project zal de hypothese worden onderzocht dat eiwitten uitgescheiden door Staphyloccocus aureus die binden aan neutrofieleiwitten de vorming van autoantilichamen bevorderen en dus vasculitis veroorzaken. De onderzoekers zullen deze hypothese trachten te bevestigen door de immuuncellen in het bloed van patiënten te onderzoeken op antilichamen en de aanwezigheid van deze bacteriële eiwitten. Daarnaast wordt het systeem buiten het lichaam nagebootst.

Een ‘wegenkaart’ voor vasculaire cognitieve stoornissen – patronen van vaatschade in hersennetwerken.
Dr. J.M. (Matthijs) Biesbroek (UMC Utrecht)

Vaatschade in de hersenen is een belangrijke oorzaak van dementie. Op een MRI scan is vaatschade vaak zichtbaar als een afwijkend signaal in de witte stof, het ‘glasvezelnetwerk’ waarmee zenuwcellen op afstand communiceren. De relatie tussen de hoeveelheid schade en de cognitieve klachten van een patiënt is niet altijd duidelijk. Dit bemoeilijkt het stellen van een duidelijke diagnose. Mijn theorie is dat we niet moeten kijken naar de hoeveelheid schade, maar naar de locatie. Vergelijk het met het wegennetwerk: een afsluiting van de A2 heeft grotere gevolgen dan van een provinciale weg. Als daarnaast ook een belangrijke alternatieve route zoals de A12 dicht is zijn de gevolgen rampzalig. De witte stof van de hersenen is vergelijkbaar opgebouwd. Met dit project zal ik een ‘wegenkaart’ van de hersenen maken waarmee kritieke patronen van vaatschade herkend kunnen worden. Het doel is om hiermee betrouwbaar te onderbouwen of dementie veroorzaakt wordt door vaatschade.

Ontwaken van neurale stamcellen voor hersenherstel
Dr. V. (Vanessa) Donega (UMC Utrecht)

Het menselijke brein is niet in staat om te herstellen na hersenschade zoals bijvoorbeeld na een beroerte of bij neurodegeneratie. De hersenschade is blijvend, en leidt tot uitval verschijnselen of cognitieve problemen. Hoewel in de hersenen neurale stamcellen aanwezig zijn, is het nog onduidelijk of deze stamcellen gestimuleerd kunnen worden om nieuwe functionele hersencellen te produceren na hersenschade. Dit wil ik in dit project onderzoeken. Ik gebruik hiervoor een combinatie van nieuwe technieken, zoals mini-humane hersenen en hoge resolutie microscopie van stamcellen op post-mortem hersenmateriaal van gezonde volwassen donoren en Parkinson patiënten als een model voor hersenschade. Activatie van neuronale stamcellen zou tot een veelbelovende therapie kunnen leiden om de herstelcapaciteit van het brein te stimuleren.

Als ademhalen niet meer vanzelf gaat
Dr. J. (Jonne) Doorduin (Radboud UMC)

Ademen gebeurt zonder erover na te denken. Het lijkt vanzelf te gaan, maar in werkelijkheid is de aansturing van de ademhaling door de hersenen juist erg complex. Er moet precies genoeg zuurstof worden ingeademd en kooldioxide worden uitgeademd, en tegelijkertijd worden afgestemd met bijvoorbeeld praten en eten. In patiënten met de erfelijke spierziekte myotone dystrofie is de aansturing van de ademhaling mogelijk verstoord. Deze ziekte tast namelijk ook de hersenen aan. Hoe dit precies gebeurt is onduidelijk.
In dit onderzoek ga ik een nieuwe methode ontwikkelen om de aansturing van de ademhaling in de hersenen te bestuderen. Hierbij maak ik gebruik van functionele MRI. Met deze methode wil ik ontdekken hoe de aansturing van de ademhaling is verstoord bij myotone dystrofie. Die informatie kan worden gebruikt om nieuwe therapieën te ontwikkelen. Daarnaast kan de methode breder worden ingezet voor onderzoek naar ademhalingsproblemen bij andere ziekten, zoals centraal slaap apneu.

Op Zoek naar het Neurocognitieve Netwerk in Gezondheid en Ziekte
Dr. M. (Marsh) Königs (Amsterdam UMC)

Neurocognitieve functies zijn denkprocessen die cruciaal zijn voor de ontwikkeling van kinderen op het gebied van intelligentie, sociaal en gedragsmatig functioneren en schoolprestaties. Neurocognitieve functies zijn sterk afhankelijk van elkaar; als je niet oplet (concentratie) kan je ook niet onthouden (geheugen). Dit onderzoek probeert de ontwikkeling van gezonde kinderen beter te begrijpen door de samenhang in neurocognitieve functies in kaart te brengen als een complex netwerk (het neurocognitieve netwerk). We zoeken ook uit wat de invloed is van verschillende soorten ziekten op het neurocognitieve netwerk van snel ontwikkelende kinderen.

Bacteriën als middel om het immuunsysteem tegen kanker te stimuleren
Dr. A.M. (Alexandra) Mowday (Universiteit Maastricht)

Immuuntherapie heeft als doel de immuuncellen van een patiënt te activeren zodat ze de tumor aanvallen. Voor sommige kankerpatiënten is deze behandeling succesvol en kan de tumor geëlimineerd worden. Bij de meeste patiënten zijn er echter onvoldoende actieve immuuncellen in de omgeving van de tumor, waardoor ze slechts beperkt op immuuntherapie reageren. Om de hoeveelheid actieve immuuncellen te verhogen, willen we gebruik maken van een unieke eigenschap van de meeste vaste tumoren: de aanwezigheid van tumor necrose. Necrose heeft een negatieve invloed heeft op de prognose, maar tegelijk vormen deze gebieden ook een specifiek therapeutisch doelwit. Immers, wanneer we goedaardige Clostridium bacteriën toedienen, zullen deze enkel in de necrose gebieden kunnen groeien. Door die specifieke groei, zullen ze heel gericht in de tumor een ontsteking veroorzaken. De hoeveelheid actieve immuuncellen zal toenemen en als gevolg daarvan verwachten we dat het effect van immuuntherapie in combinatie met Clostridium sterk zal toenemen.

Aminozuren als onconventionele therapie voor behandeling van het diabete hart
Dr. M. (Miranda) Nabben (Universiteit Maastricht)

Bij diabetespatiënten is hartfalen doodsoorzaak nummer-1. Meestal is dit het gevolg van een “Westerse” leefstijl (veel en vetrijk voedsel, en weinig beweging) die leidt tot stapeling van vet in het hart en een verminderde hartfunctie. Eerder ontdekten wij dat deze vetstapeling wordt veroorzaakt door een overmatige aanwezigheid van het transporteiwit CD36 op het oppervlak van hartspiercellen. CD36 zorgt voor transport van vetten van de bloedbaan naar de hartspiercel. In het gezonde hart is CD36 deels aanwezig op het celopppervlak en deels opgeslagen in een celcompartiment (endosomen). Echter, bij diabetes is vrijwel alle CD36 aanwezig op het celoppervlak en dit leidt dan tot verhoogde vetopname en vetopslag, en verslechterde hartfunctie. Recent heb ik sterke aanwijzingen gekregen dat aminozuren deze verplaatsing van CD36 binnen de hartspiercel zouden kunnen tegengaan. Indien mijn hypothese juist is kunnen aminozuren in de voeding worden ingezet als nieuwe behandelmethode voor diabetisch hartfalen.

Bevriezen van lopen en de levodopa paradox
Dr. J.H. (Jorik) Nonnekes (Radboud UMC)

Bevriezen van lopen is één van de meest invaliderende symptomen bij mensen met de ziekte van Parkinson. Ineens blokkeert het lopen en staan mensen ‘vastgeplakt’ aan de grond. Dit verschijnsel ontstaat pas nadat mensen al enkele jaren Parkinson hebben. Het medicijn levodopa speelt daarin mogelijk een dubbelrol. Enerzijds vermindert levodopa vaak het bevriezen van lopen. Anderzijds lijkt levodopa juist ook een rol te spelen bij het veroorzaken ervan. Recent onderzoek suggereert dat bevriezen van lopen nu vaker voorkomt dan vóór de introductie van levodopa. Jorik Nonnekes gaat nu onderzoeken of langdurig gebruik van levodopa inderdaad bijdraagt aan het ontstaan van bevriezen van lopen. Hiervoor vergelijkt hij gegevens van Tanzania met Nederland. In Tanzania krijgen mensen met Parkinson vaak geen levodopa, omdat het niet beschikbaar of te duur is. Als levodopa bijdraagt tot meer bevriezen van lopen, verwacht Nonnekes dat bevriezen van lopen minder voorkomt in Tanzania dan in Nederland.

Naaldvrije biopsie van de slokdarm: kwantitatieve beeldvorming met magnetische resonantie als alternatief voor endoscopische diagnose
Dr. S. (Sebastian) Weingärtner (TU Delft)

Maag en slokdarmziektes zijn een groeiend probleem in Westerse landen. Ze leggen een zware druk op ons zorgstelsel. Endoscopie gecombineerd met biopsie is de standaard voor het stellen van de diagnose. Deze procedure wordt als zeer onprettig ervaren door patiënten, vereist sedatie en in zeldzame gevallen kunnen er ernstige complicaties optreden.
In dit onderzoek zullen wij MRI technieken ontwikkelen die het mogelijk maken om de slokdarm volledig niet-invasief te onderzoeken. De methode neemt slechts enkele minuten in beslag en wordt uitgevoerd terwijl de patiënt vrij doorademt. Hierdoor levert de methode het maximale comfort voor de patiënt. Voor uitgebreide karakterisatie van het weefsel van de slokdarm worden verscheidene biomarkers tegelijkertijd gemeten. Wij verwachten dat de beschikbaarheid van zo’n volledig niet-invasieve techniek in de klinische zorg van maag- en slokdarmziektes zal leiden tot meer comfort en de veiligheid van de patiënt.

Eén Boodschap, verschillende Interpretaties   
Dr. M.I. (Marijke) Zonneveld (Universiteit Maastricht)

Alle cellen, inclusief kankercellen, scheiden blaasjes uit om met andere cellen te communiceren. Deze blaasjes worden ook wel extracellulaire vesicles (EV) genoemd. EV zijn in staat om andere cellen in hun directe omgeving en in de rest van het lichaam te beïnvloeden. Zo is er bekend dat kanker-EV bijdragen aan een verminderd immuunrespons en nieuwe bloedvatvorming, wat leidt tot een verminderde prognose voor de patiënt. Momenteel bestaat het dogma dat een (kanker)cel vele verschillende soorten EV uitscheidt met allemaal één aparte boodschap bedoeld voor één type cel. Ik stel echter voor dat er slechts één dominerende boodschap wordt verpakt in EV en dat meerdere cellen deze kunnen ‘lezen’. Omdat niet alle cellen hetzelfde zijn, zal de boodschap vervolgens door ieder ‘lezend’ celtype anders geïnterpreteerd worden, wat vervolgens leidt tot de zeer gevarieerde effecten die zijn waargenomen op, bijvoorbeeld, het afweersysteem of bloedvaten. In dit project wil ik deze hypothese verder onderzoeken. 

Meer informatie

]]>
news-5353 Wed, 19 Feb 2020 10:25:59 +0100 Hoe kunnen we de transitie naar zo veel mogelijk proefdiervrij onderzoek versnellen? https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/hoe-kunnen-we-de-transitie-naar-zo-veel-mogelijk-proefdiervrij-onderzoek-versnellen/ Proefdiervrije innovaties worden de laatste jaren steeds vaker als een geschikter model gezien dan onderzoek met proefdieren. Samen met andere partijen stimuleert ZonMw al 20 jaar de ontwikkeling van proefdiervrije innovaties. Toch vertalen deze inspanningen zich niet direct naar een aanzienlijke daling in het gebruik van proefdieren. Er is meer nodig. En daarom zet ZonMw ook in op (inter)nationale samenwerking en een geïntegreerde inzet. Dierproeven in aantallen in Nederland en EU

De afgelopen weken verschenen er verschillende jaaroverzichten van onder andere de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) en de Europese Unie (EU) over het aantal dierproeven dat in Nederland en de EU wordt uitgevoerd. Volgens de cijfers van de NVWA zijn er in 2018 bijna 450.000 dierproeven uitgevoerd; dat is 15,5 procent minder dan het jaar ervoor. Ondanks deze daling blijven de dierproeven de laatste jaren redelijk stabiel. In 2017 zagen we zelfs een stijging van 17,9 procent ten opzichte van 2016. Ook de cijfers van de EU laten een vrij stabiel gebruik van proefdieren zien, van ongeveer 9,8 miljoen proefdieren in 2015 tot 10 miljoen in 2016 en 9,6 miljoen in 2017. Deze rapporten laten zien dat er meer initiatieven nodig zijn om het gebruik van proefdieren in onderzoek structureel te verminderen.

Proefdiervrije Innovaties

Eén van de manieren om in onderzoek minder gebruik te maken van proefdieren én betere onderzoeksresultaten te behalen, is de transitie van proefdieronderzoek naar proefdiervrije innovaties, zoals organen-op-een-chip. In Nederland werken we op basis van de ambitie ‘Nederland internationaal voorloper in proefdiervrije innovaties’ al enige tijd aan het versnellingsprogramma Transitie Proefdiervrije Innovaties (TPI). ZonMw en de andere betrokken stakeholders werken binnen het TPI aan kennisontwikkeling- en uitwisseling, samenwerking en innovaties die ten goede komen aan mens, dier en ecosysteem. Daarvoor moeten we inhoud en aanpak van onderzoek anders benaderen. Wat kunnen we beter, zonder proefdieren? Het versnellen van proefdiervrije innovaties is de eerste stap.

ZonMw programma Meer Kennis met Minder Dieren

ZonMw zet zich al 20 jaar in voor een toekomst met minder of geen proefdieren, zonder daarbij afbreuk te doen aan de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek en veiligheidsonderzoek van chemische stoffen en geneesmiddelen. Het programma Meer Kennis met Minder Dieren (MKMD) draagt sinds 2011 bij aan de versnelling naar modellen zonder proefdieren, door de ontwikkeling van nieuwe en bestaande proefdiervrije innovaties te stimuleren, en zo relevanter en beter gezondheids(zorg)onderzoek voor de mens mogelijk te maken. Dat doen we onder andere met financiering van eigen onderzoeksprogramma’s en het stimuleren van samenwerking en kennisinfrastructuren binnen het programma Meer Kennis met Minder Dieren.

Onnodige herhalingen dierproeven voorkomen en repliceerbaar onderzoek

In een interview in Science Guide stuurde Tjeerd de Groot (D66) onlangs aan op een radicale herziening van het proefdierbeleid. "Ik wil de wetenschap uitdagen om voorbij het huidige denken te gaan dat het proefdier als gouden standaard neemt. Je hebt wat mij betreft de morele verplichting om de resultaten openbaar te maken, zodat een proef niet nodeloos herhaald wordt en zodat andere onderzoekers wellicht iets aan die data hebben.”
Het voorkomen van onnodige herhaling van onderzoek en delen van onderzoeksgegevens is al langer één van de speerpunten van het MKMD programma. Met financiering binnen de module Kennis Infrastructuur van MKMD helpen we onderzoekers sinds 2012 om bij te dragen  aan een betere kwaliteit, repliceerbaarheid en vindbaarheid van proefdieronderzoek en het voorkomen van onnodige herhalingen. Daarmee verbetert de kwaliteit van onderzoek én kan verspilling van geld voorkomen worden (research waste).
Er kan financiering aangevraagd worden voor de publicatie van negatieve/neutrale resultaten, het uitvoeren van systematisch literatuuronderzoek en workshops. Aan deze financiering is de voorwaarde verbonden dat de resultaten Open Access moeten worden gepubliceerd met gebruik van de relevante publicatie richtlijnen en wordt sinds kort het onderzoek zelf openbaar via een preclinicaltrial register. Via een stimuleringssubsidie en netwerksubsidie dragen we ook bij aan consortiumvorming en bredere (inter)nationale netwerken op dit onderzoeksterrein. Deze kleinere subsidies leveren een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit, transparantie, relevantie en repliceerbaarheid van het proefdieronderzoek.

Samenwerking met publieke en private belanghebbenden

Ook werkt ZonMw nauw samen met andere belanghebbenden. Zo is ZonMw onder andere partner in het SGF-programma Humane Meetmodellen. De Samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF) organiseerde dit programma samen met NWO, Topsector LSH (Life Sciences & Health) en ZonMw om zo gezamenlijk bij te dragen aan de ontwikkeling van proefdiervrije innovaties. ZonMw organiseert ook, samen met de industrie en het bedrijfsleven, vraaggestuurd onderzoek naar proefdiervrije innovaties in het programma Create2Solve. De vraagstukken van private partijen (challenges) werden samen met het programma MKMD geformuleerd tot een subsidieoproep. Kennisinstellingen (in samenwerking met een private partner (MKB)) konden een project voor een oplossing indienen. Inmiddels zijn er drie projecten geselecteerd die samen met de bedrijven hun concepten uitwerken. In een tweede ronde krijgen de beste projecten de gelegenheid hun voorstellen te ontwikkelen tot een proefdiervrije innovatie, in nauwe samenwerking met de betrokken private partijen.

De praktijk: de ontwikkeling van proefdiervrije innovaties is gaande

Voor de vele complexe gezondheids(zorg)onderzoeksvraagstukken zijn er momenteel nog geen geschikte of alles omvattende proefdiervrije modellen beschikbaar. Daarom zijn er momenteel vaak nog proefdieren nodig. Er zijn wel veelbelovende ontwikkelingen, zoals organen-op-een-chip,  zoals Emeritus hoogleraar Coenraad Hendriksen in zijn interview in TROUW bevestigt. Door verder te investeren in proefdiervrije wetenschappelijke innovaties werken we aan een toekomst waarin we met minder of helemaal geen proefdieren toe kunnen en toch veilige en werkzame geneesmiddelen kunnen ontwikkelen. Welke marges we als maatschappij willen hanteren voor veiligheid van producten en geneesmiddelen binnen deze ontwikkelingen, speelt daar ook een rol in, zoals Coenraad Hendriksen in zijn interview bevestigt.

Meer informatie

 

 

 

]]>
news-5311 Wed, 12 Feb 2020 07:54:10 +0100 Subsidieoproep Klinische Fellows opnieuw open voor projectideeën https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/subsidieoproep-klinische-fellows-opnieuw-open-voor-projectideeen/ ZonMw zet de subsidieoproep voor de eerste fase van het programma Klinische Fellows 2019 opnieuw open voor projectideeën. De subsidieoproep was op 9 januari 2020 gesloten, maar door onduidelijkheid over één van de eisen waaraan aanvragers moeten voldoen, kan nu opnieuw tot 14 april 2020 ingediend worden. Aanleiding

De ZonMw subsidieoproep Klinische Fellows waarvoor t/m 9 januari 2020 aanvragers in konden dienen, was niet eenduidig over één van de eisen waaraan een aanvrager moet voldoen. Bij het bepalen van de aanvragen die ZonMw  in behandeling kon nemen, zijn we uitgegaan van de variant waarbij alleen medisch specialisten met een afgeronde opleiding per sluitingsdatum konden indienen. In de tekst staat echter ook dat medische specialisten in opleiding waarvan de registratie tot specialist vóór de start van het project vastgesteld is (uiterlijk begin april 2021), in aanmerking komen. Deze ruimere eis zullen we nu ook hanteren voor de aanvragen die tot 14 april 2020 ingediend kunnen worden.

Na 18 februari communiceren wij via deze website over de subsidieoproep en de aangepaste planning. Houd de berichtgeving in de gaten!

Aangepaste planning  

De nieuwe planning ziet er nu als volgt uit:

  • Openstellen oproep Klinische Fellows: 18 februari 2020
  • Deadline voor nieuwe projectideeën: 14 april 2020, 14.00 uur
  • Uitslag projectidee-fase: rond 8 juli 2020
  • Deadline uitgewerkte aanvragen: 15 september 2020, 14.00 uur
  • Referentenrapporten naar aanvragers voor wederhoor: 19 oktober 2020
  • Deadline indienen wederhoor op referentenrapporten: 26 oktober 2020
  • Uitnodiging voor interview: rond 19 november 2020
  • Deadline insturen presentatie voor interview: 26 november 2020
  • Interviewdag: 2 december 2020
  • Besluit subsidieronde rond: 31 januari 2021

Heeft u al een aanvraag ingediend?

Aanvragers die al een projectidee hebben ingediend, zullen helaas langer moeten wachten op de uitslag of zij wel of niet hun projectplan mogen uitwerken tot een volledige aanvraag. Toch heeft ZonMw, in goed overleg met de commissie, dit besluit genomen om iedereen die door onduidelijkheid over de indieningseisen niet heeft ingediend, alsnog de kans te geven. ZonMw betreurt de verwarring, maar op deze manier wil ZonMw een transparante procedure waarborgen met gelijke kansen voor iedereen.

Meer informatie

 

        

 

 

 

]]>
news-5305 Tue, 11 Feb 2020 11:22:04 +0100 Humane Meetmodellen 2.0: voor gezondheidsonderzoek naar ziekte en preventie https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/humane-meetmodellen-20-voor-gezondheidsonderzoek-naar-ziekte-en-preventie/ NWO-domein Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW), de Samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF), ZonMw en Topsector Life Sciences & Health (LSH; Health~Holland) stellen gezamenlijk 5,55 miljoen euro beschikbaar voor de ontwikkeling en validatie van humane meetmodellen. Binnen het onderzoeksprogramma wordt via publiek-private samenwerkingen bijgedragen aan effectiever gezondheidsonderzoek voor de mens dat minder afhankelijk wordt van proefdieronderzoek..

Achtergrond

Miljoenen mensen moeten dagelijks omgaan met de consequenties van ernstige en soms levensbedreigende ziekten. NWO-domein TTW, de SGF, ZonMw en Topsector LSH willen bijdragen aan een beter en langer gezond leven voor iedereen. Wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld naar betere behandelingen, is van cruciaal belang. De verwachting is dat onderzoekmodellen die gebaseerd zijn op humaan materiaal zoals cellen en weefsels of computermodellen gebaseerd op humane data de situatie in de mens beter benaderen dan proefdiermodellen doen. Hoe meer een onderzoek model vergelijkbaar is met de situatie in de mens, hoe sneller en gerichter de onderzoeksresultaten toegepast kunnen worden in de praktijk.

Meer informatie

]]>
news-5278 Wed, 05 Feb 2020 13:41:17 +0100 Subsidieoproep Module Kennisinfrastructuur voor Meer Kennis met Minder Dieren weer open https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/subsidieoproep-module-kennisinfrastructuur-voor-meer-kennis-met-minder-dieren-weer-open/ Op 31 januari 2020 zijn de vijf subsidierondes van het programma Meer Kennis met Minder Dieren (MKMD) binnen de module Kennisinfrastructuur weer open gegaan. Er kan financiering aangevraagd worden voor onder andere netwerkvorming, systematisch literatuuronderzoek en het publiceren van negatieve resultaten. De MKMD module Kennisinfrastructuur bestaat uit vijf verschillende subsidieoproepen. Met de hulp van deze subsidies kunnen onderzoekers bijdragen aan de kwaliteit, repliceerbaarheid en vindbaarheid van proefdieronderzoek en het voorkomen van onnodige duplicatie. Via een stimuleringssubsidie, SR of netwerksubsidie wordt er bij gedragen aan de transitie naar proefdiervrije innovaties. Elke subsidieoproep binnen de module kennisinfrastructuur heeft zijn eigen doelen en randvoorwaarden.

De volgende subsidieoproepen zijn opengesteld:

  • Module kennisinfrastructuur: Netwerksubsidie
  • Module kennisinfrastructuur: Stimuleringssubsidie Proefdiervrije Innovaties
  • Module kennisinfrastructuur: Publiceren negatieve/neutrale dierexperimentele data
  • Module kennisinfrastructuur: Systematisch literatuuronderzoek proefdieren
  • Module kennisinfrastructuur: Workshop systematisch literatuuronderzoek proefdieren

Onderzoekers kunnen doorlopend aanvragen indienen t/m 31 december 2020, of zolang het beschikbare budget voor de oproep niet is uitgeput.

Meer informatie

 

]]>
news-5262 Mon, 03 Feb 2020 14:20:11 +0100 Denk mee over onderzoek naar onderzoek en verantwoorde onderzoekspraktijken https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/denk-mee-over-onderzoek-naar-onderzoek-en-verantwoorde-onderzoekspraktijken/ Om de kwaliteit van wetenschap en wetenschappelijke kennis te verbeteren is kennis nodig over hoe het systeem en de verschillende culturen van de wetenschap werkt. Maar wat de oplossing kan zijn voor het ene wetenschapsgebied, hoeft niet te werken voor een ander onderzoeksveld. Daarom roepen ZonMw en NWO u op om mee te denken over wat er nodig is om de kwaliteit van het onderzoek binnen uw onderzoeksveld te verbeteren. Dit kunt u doen aan de hand van het position paper ‘Promoting Responsible Research Practices’. Een bijdrage leveren

Het position paper ‘Promoting Responsible Research Practices’ is te vinden op de website van ZonMw. Suggesties, al dan niet anoniem, kunt u indienen via het digitale formulier. U kunt tot 16 maart aanstaande uw bijdrage leveren.

De stand van zaken

Op 31 oktober vorig jaar presenteerde Joeri Tijdink het position paper ‘Promoting Responsible Research Practices’ tijdens de bijeenkomst van de onderzoeksprogramma’s Bevorderen van verantwoorde Onderzoekspraktijken en Replicatiestudies. In dit paper brengen Serge Horbach, Michèle B. Nuijten, Gareth O’Neill en Joeri Tijdink in kaart welke kennis er al is en welke onderzoeksthema’s tot nu toe onderbelicht zijn gebleven om verantwoord onderzoek te kunnen doen. ZonMw gaf de auteurs deze opdracht voor dit onderzoek zodat inzichtelijk wordt wat we gezamenlijk kunnen doen om de kwaliteit van onderzoek te verbeteren en te bouwen aan een robuust en veerkrachtig wetenschapssysteem.

Wetenschapsbreed onderzoek naar onderzoek

Tijdens de bijeenkomst hebben de deelnemers input gegeven op het paper. Dit waren vooral onderzoekers uit de bio-medische wetenschappen, de psychologie en sociale en geesteswetenschappen. Om een wetenschapsbreed beeld te krijgen van bestaand onderzoek en thema’s die nog niet voldoende zijn onderzocht, is de input van onderzoekers, projectleiders, medewerkers en bestuurders van onderzoeksinstellingen uit alle onderzoeksvelden nodig. Daarom organiseert ZonMw een consultatieronde om het position paper verder aan te scherpen en zoveel mogelijk lacunes in beeld te brengen.

Het vervolg

De auteurs zullen op basis van de bijdragen het overzicht van bestaande kennis en onderbelichte onderwerpen verder aanscherpen. Dit document zal de basis zijn voor nieuwe initiatieven in lijn met de onderzoeksprogramma’s Bevorderen van Verantwoorde Onderzoekspraktijken en Replicatiestudies.

Meer informatie

 

 

 

 

 

 

]]>
news-5257 Mon, 03 Feb 2020 09:23:19 +0100 9 miljoen euro voor fundamenteel onderzoek door interdisciplinaire onderzoeksteams in het medisch domein https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/9-miljoen-euro-voor-fundamenteel-onderzoek-door-interdisciplinaire-onderzoeksteams-in-het-medisch-do/ Binnenkort starten 12 onderzoeksprojecten met vernieuwende onderzoekslijnen en nieuwe samenwerkingsverbanden tussen verschillende onderzoeksgroepen in de eerste ronde van de ZonMw Open Competitie. Zij gaan onder andere aan de slag met het verbeteren van immuuntherapieën tegen kanker, de rol van genen bij verouderingsprocessen en angststoornissen en slapeloosheid. De projecten ontvangen gezamenlijk meer dan 9 miljoen euro vanuit deze eerste ronde van het programma ZonMw Open Competitie. Dit programma heeft als doel ruimte te creëren voor nieuwsgierigheidsgedreven (grensverleggende) wetenschap van excellente kwaliteit. De financiering stelt excellente onderzoeksgroepen in staat tot vernieuwing van hun onderzoekslijnen die bijdragen aan gezondheidsonderzoek. Een belangrijke eis is ook dat ze nieuwe samenwerkingen tot stand brengen tussen verschillende onderzoeksgroepen.

Drie van de 12 onderzoeksgroepen hebben binnen hun project ook financiering aangevraagd voor investeringen in infrastructuur zoals wetenschappelijk vernieuwende apparatuur. Vanaf 20 februari is het weer mogelijk financiering aan te vragen in het programma ZonMw Open Competitie.

Overzicht van de projecten

Projecten met investeringen in infrastructuur:

Biomechanical precision diagnostics in osteoarthritis

Projectteam: prof. dr. S.M.A. (Sita) Bierma-Zeinstra (Erasmus MC), prof. dr. J. (Jaap) Harlaar (TU Delft) en dr. E.H.G. (Edwin) Oei (Erasmus MC).

Revealing HIV hiding places: functional characterization of the HIV reservoir in CD32a+ T cells

Projectteam: prof. dr. B. (Ben) Berkhout (Amsterdam UMC Locatie AMC), dr. A.O. (Alexander) Pasternak en dr. J. (Jeroen) den Dunnen (Amsterdam UMC Locatie AMC))

TRIPLET: TaRgeted therapy and Imaging in experimental PLacEnTa insufficiency

Projectteam: prof. Dr. R.M. (Raymond) Schiffelers (UMC Utrecht), dr. A.T. (Titia) Lely (UMC Utrecht) en prof. dr. G.J. (Gustav) Strijkers (UMC Locatie AMC).

Overige projecten:

Defining H3K9 methylation regulatory pathways in monocyte and macrophage function in cardiovascular disease

Projectteam: prof. dr. M.P.J. (Menno) de Winther (UMC Locatie AMC) en prof. dr. M. (Michiel) Vermeulen (Radboud Universiteit Nijmegen).

Diaphragm protective mechanical ventilation in critically ill patients: the role of positive endexpiratory pressure

Projectteam: prof. dr. L.H. (Leo) Heunks (UMC Locatie VUmc), dr. J.T. (Tim) Marcus (UMC Locatie VUmc), prof. dr. H.G. (Henk) Granzier (University of Arizona, Tucson, AZ) en prof. dr. A.N. (Aart) Nederveen (UMC Locatie AMC).

Embryonic checkpoints - releasing the brakes on IVF

Projectteam: dr. D. (Derk) ten Berge (Erasmus MC), dr. N.C. (Nicolas) Rivron (Austrian Academy of Science) en dr. E.B. (Esther) Baart (Erasmus MC).

Exploring Bacterial Cytological Profiling to find novel antibiotic leads

Projectteam: prof. dr. L.W. (Leendert) Hamoen (Universiteit van Amsterdam) en dr. J.C.N. (Jerome) Collemare (Westerdijk Fungal Biodiversity Institute).

Molecular engineering of healthspan extension leveraging genetics of aging-resilient animals

Projectteam: prof. dr. E. (Eugene) Berezikov (Universitair Medische Centrum Groningen), prof. dr. E.A.A. (Ellen) Nollen en prof. dr. C.F. (Cor) Calkhoven (Universitair Medische Centrum Groningen).

Obesity during pregnancy: the role of the microbiome in maternal pregnancy and foetal complications

Projectteam: dr. M.M. (Marijke) Faas (Universitair Medische Centrum Groningen), dr. S. (Sam) Schoenmakers (Erasmus MC) en prof. dr. R.P.M. (Régine) Steegers-Theunissen (Erasmus MC).

Optimizing the design of dendritic cell vaccine immunotherapies

Projectteam: prof. dr. I.J.M.     (Jolanda) de Vries (Radboudumc), prof. dr. G. (Geert) van den Bogaart (Universiteit van Groningen), dr. S.I. (Sander) van Kasteren (Universiteit Leiden), dr. G. (Gerty) Schreibelt en dr. M. (Martijn) Verdoes (Radboudumc).

REAL-HEARING: Real life measurement of the influence of hearing loss and listening effort on stress systems

Projectteam: prof. dr. S.E. (Sophia) Kramer (UMC Locatie VUmc), dr. A.A. (Adriana) Zekveld (UMC Locatie VUmc) en prof. dr. J.C.N. (Eco) de Geus (Vrij Universiteit).

REMOVE: Resolving Emotional Memories Overnight

Projectteam: prof. dr. E.J.W. (Eus) van Someren (Nederlands Herseninstituut) en prof. dr. M. (Merel) Kindt (Universiteit van Amsterdam)

Meer informatie

 

 

]]>
news-5251 Fri, 31 Jan 2020 13:43:00 +0100 NWO en ZonMw: open access in strijd tegen coronavirus https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nwo-en-zonmw-open-access-in-strijd-tegen-coronavirus/ NWO en ZonMw steunen de oproep van een aantal internationale onderzoeksfinanciers en wetenschappelijke uitgevers om onderzoek op het gebied van het coronavirus zo snel mogelijk open access te maken. Bedreiging volksgezondheid

De uitbraak van het nieuwe coronavirus in China (2019-nCoV) vormt een grote bedreiging voor de volksgezondheid. Onderzoekers werken wereldwijd in hoog tempo aan de analyse van het virus en de bronnen van besmetting. Cruciale genetische data wordt al op grote schaal gedeeld via open opslagplaatsen.

Delen van onderzoeksdata

In reactie roept een aantal internationale onderzoeksfinanciers op in een statement om publicaties en onderzoeksdata die relevant zijn voor het bestrijden van de ziekte zo snel mogelijk open access beschikbaar te maken. Eerder gebeurde dat in reactie op de Zika-uitbraak in Zuid-Amerika en de Ebola-crisis in Afrika.

Oproep aan tijdschriften en onderzoekers

NWO en ZonMw onderschrijven de oproep en doen een beroep op:

  • Tijdschriften om alle publicaties in welke vorm dan ook (artikelen, pre-prints) inclusief de onderliggende data zo snel mogelijk open access beschikbaar te maken
  • Onderzoekers om zich in te spannen hun resultaten in welke vorm dan ook zo snel mogelijk te delen en ter beschikking te stellen aan de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO)

Subsidieoproep

De Europese Commissie lanceert op korte termijn de subsidieoproep 'SC1-PHE-CORONAVIRUS-2020: Advancing knowledge for the clinical and public health response to the 2019-nCoV epidemic' met een budget van 10 miljoen euro. De deadline is 12 februari 2020. Alle relevante informatie is te vinden op de website van de Europese Commissie.

Meer informatie

  • in het Engelstalige statement over data sharing bij onderzoek naar het coronavirus (herbevestiging van statement uit 2016 over Zika en Ebola)
  • over het coronavirus op de website van het RIVM
  • over infectieziektebestrijding
  • over open access
  • in ons eerdere Engelstalige nieuwsbericht over participatie van ZonMw in GloPID-R, een internationaal samenwerkingsverband van onderzoeksfinanciers voor infectieziektenuitbraken
]]>
news-5220 Mon, 27 Jan 2020 10:28:16 +0100 Gebruik organoïden-technologie voor Oncode-onderzoekers verzekerd door samenwerkingsovereenkomst met KNAW https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/gebruik-organoiden-technologie-voor-oncode-onderzoekers-verzekerd-door-samenwerkingsovereenkomst-met/ Dankzij een overeenkomst tussen de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en Oncode Institute, komt de mini-organen (organoïden)-technologie beschikbaar voor alle ruim 800 kankeronderzoekers die zijn aangesloten bij Oncode. De KNAW trekt samen op met haar institutionele partner UMC Utrecht op het gebied van organoïden technologie. Door deze overeenkomst met Oncode is het voor het eerst mogelijk dat onderzoekers in Nederland een licentie krijgen om onderzoek met organoïden te doen.

Beheer licenties gebruik technologie

Het kweken en onderzoeken van organoïden is een door Oncode-onderzoeker Hans Clevers ontwikkelde technologie. Clevers is werkzaam bij onder andere het Hubrecht Instituut (KNAW) en het UMC Utrecht en is universiteitshoogleraar aan de Universiteit Utrecht. De KNAW beheert de licenties voor het gebruik van deze technologie samen met het UMC Utrecht. Voor de kwaliteit van kankeronderzoek is het een bijzondere stap dat onbeperkt onderzoek met organoïden nu mogelijk is voor academische doeleinden. Dankzij organoïden-onderzoek is het onder andere mogelijk om met beperkte hoeveelheden weefsel van patiënten op grote schaal de tumorgroei beter te analyseren, genetische instabiliteit te onderzoeken en nieuwe medicijncombinaties te testen. Kankeronderzoekers die niet zijn aangesloten bij Oncode en interesse hebben om deze technologie te gebruiken, worden verzocht contact op te nemen met KNAW.

Oncode Institute

Oncode Institute brengt meer dan 800 excellente fundamentele kankeronderzoekers van twaalf instituten in Nederland samen. De drie strategische pijlers van Oncode zijn excellente wetenschap, intensieve samenwerking en geïntegreerde valorisatie. Oncode wordt gefinancierd door KWF Kankerbestrijding het ministerie van Economische zaken en Klimaat, het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Health~Holland, NWO en ZonMw met in totaal € 120 miljoen tot 2022. 

Meer informatie

]]>
news-5207 Thu, 23 Jan 2020 16:16:49 +0100 Internationale workshops rond sekse en gender in onderzoek https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/internationale-workshops-rond-sekse-en-gender-in-onderzoek/ [ Edit: gewijzigde datum en locatie ] Op 10 februari geeft een groep jonge internationale onderzoekers een workshop over man-vrouwverschillen in onderzoek. Deze groep won afgelopen zomer de Gender in Research Award, die werd uitgereikt tijdens de Erasmus Summer Course. De groep bestaat uit onderzoekers uit Nederland, Verenigd Koninkrijk en Canada. In de zomer van 2019 onderscheidden zij zich met hun creatieve idee om bewustzijn te creëren voor man-vrouwverschil in onderzoek met een strip over dit onderwerp. Samen formuleerden zij 12 kernboodschappen rond thema’s waarin sekse- en genderverschillen een rol spelen, en werkten samen met verschillende kunstenaars om bij deze boodschappen beeld te creëren. Het eindresultaat is te zien in een comic. Op 27 januari en 10 februari geven de onderzoekers 2 workshops in Den Haag en Utrecht. Eerder deden zij dat in het Verenigd Koninkrijk en ook zal er een workshop in Canada gegeven worden. Aanmelden voor de Nederlandse workshops is nog mogelijk. 

Workshops

De onderzoekers leerden elkaar kennen tijdens de workshop Gender in Research, onderdeel van het Erasmus Summer Programma. Deze workshop werd georganiseerd door ZonMw. Jonge onderzoekers werden ingedeeld in groepen en kregen de opdracht een idee te ontwikkelen om sekse en gender op de kaart te krijgen als onderzoeksonderwerp. De 2 beste ideeën werden beloond met de Gender in Research Award, een prijs ter waarde van 8.000 euro, bedoeld om het idee verder te ontwikkelen en uit te voeren.

De groep onderzoekers bestaat uit: 

Tessa Magnée – IVO Research Institute, The Hague, Netherlands 
psychology and media & journalism, experience with the management of various (research) projects
Sarah Hiltner – Department of Community and Transmural Care, Radboud University Medical Centre, Nijmegen
Ilona Plug – Centre for Language Studies, Radboud University, Nijmegen, Netherlands 
Samantha Goodliffe – School of Health, Wellbeing and Social Care, Open University, United Kingdom 
Philip Joy – Faculty of Health, Dalhousie University, Canada 
Alina Cosma – Department of Interdisciplinary Social Science, Utrecht University, Netherlands 

Meer informatie:

]]>
news-5192 Tue, 21 Jan 2020 14:37:46 +0100 Nieuwe ronde ZonMw Open Competitie start op 20 februari 2020 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nieuwe-ronde-zonmw-open-competitie-start-op-20-februari-2020/ De tweede ronde van het nieuwe programma ZonMw OpenCompetitie gaat 20 februari open in plaats van 23 januari. De deadline voor de eerste fase van projectideeën wordt 16 april 2020. De deadline voor het indienen van de uitgewerkte aanvragen (fase 2) verschuift ook, namelijk naar 15 september. De belangrijkste reden voor de aanpassingen in de planning is een inhoudelijke aanscherping van de subsidieoproep. Aanscherping subsidieoproep

Met de ervaring van de eerste ronde, willen we deze tweede ronde de subsidieoproep  aanscherpen, onder andere op gebied van kennisbenutting en participatie. Dat betekent dat aanvragers uit de eerste ronde die opnieuw willen indienen, hun aanvragen op een paar punten moeten aanpassen. Zij krijgen binnenkort te horen of hun project uit de eerste ronde van de ZonMw Open Competitie financiering zal ontvangen. Door het verschuiven van de data met vier weken krijgen aanvragers die geen financiering ontvangen uit de eerste ronde, ruimer de kans hun aanvraag aan te passen voor eventuele herindiening.

Vanaf 20 februari kunt u de informatie over de indiening en de nieuwe planning van de  tweede ronde van de ZonMw Open Competitie vinden op onze website.

ZonMw Open Competitie

Het programma ZonMw Open Competitie heeft als doel ruimte te creëren voor nieuwsgierigheidsgedreven (grensverleggende) fundamenteel wetenschap van excellente kwaliteit. De financiering stelt team science hoog in het vaandel en biedt excellente onderzoeksgroepen de gelegenheid tot vernieuwing van hun onderzoekslijnen die bijdragen aan gezondheidsonderzoek. Hierbij is een belangrijke eis  dat ze nieuwe, synergistische samenwerkingen tot stand brengen tussen onderzoeksgroepen van verschillende onderzoeksinstellingen.

Meer informatie

 

]]>
news-5138 Tue, 14 Jan 2020 10:52:21 +0100 Hoe kunnen we verantwoorde onderzoekspraktijken verankeren in de wetenschap? https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/hoe-kunnen-we-verantwoorde-onderzoekspraktijken-verankeren-in-de-wetenschap/ Integriteit, kwaliteit en sociale impact zijn essentieel voor het bestaansrecht van wetenschap. Daarom stimuleren ZonMw en NWO al enkele jaren onderzoek naar het bevorderen van verantwoorde onderzoekspraktijken en replicatiestudies.  

Op 31 oktober 2019 maakten de betrokken onderzoekers gezamenlijk de balans op. De belangrijkste conclusie is dat er een actieve community is ontstaan die inzicht heeft gekregen in verschillende factoren die verantwoord onderzoek belemmeren. Nu is het tijd om met deze kennis oplossingen te bieden en die in de praktijk te brengen.

Gezond verstand en openheid

Wetenschap is een dynamisch en complex systeem van individuele onderzoekers, instituties en cultuur. Om drempels voor verantwoorde onderzoekspraktijken weg te nemen is dan ook niet een eenduidige oplossing te vinden, zoals dr. Guus Dix (CWTS) en dr. Fenneke Blom (VU Amsterdam) schetsten in hun presentaties. Beiden onderscheiden zij drie niveaus: het wetenschappelijk systeem als geheel (o.a. publicatiedruk en hypercompetitie), onderzoeksculturen (o.a. verkeerde rolmodellen en te kort aan training)  en de individuele onderzoekers (o.a. belangentegenstellingen en morele houding) . Als we de kwaliteit van onderzoek en de integriteit van onderzoekers en onderzoeksgroepen willen verbeteren, zijn er maatregelen nodig op deze drie niveaus.

Gedeelde verantwoordelijkheid

In de discussie na afloop van de presentaties gingen de deelnemers in op de knelpunten en mogelijke oplossingen. De belangrijkste conclusie hier was dat het bevorderen van kwaliteit van onderzoek en integriteit een gedeelde verantwoordelijkheid is. Kernwoorden waren o.a. opleiding en training, rolmodellen, voorbeelden in andere sectoren en een open cultuur. Er waren ook waarschuwingen: geef ruimte aan bottom-up initiatieven, pas op voor bureaucratisering en het creëren van een angstcultuur, en houd oog voor de verschillen tussen de wetenschappelijke domeinen en disciplines. En voorkom dat de discussie over verantwoorde onderzoekspraktijken beperkt blijft tot de bubbel van de onderzoekers van de programma’s Bevorderen van Verantwoorde Onderzoekspraktijken (BVO) en Replicatiestudies (RS).

Replicatie als belangrijke tool

Replicatieonderzoek is belangrijk voor de kwaliteit van onderzoek. Dat bleek o.a. uit de presentatie van prof. dr. Karina van Dalen-Oskam (UvA) waarin zij liet zien dat met de komst van digitale archieven het veel gemakkelijker is geworden om terug te gaan naar de bronnen en onderzoek te herhalen. Dr. ir. Joost de Winter (TUD) presenteerde zijn replicatie van een beroemd onderzoek van Amerikaanse hoogleraar Eckhard Hess uit 1960 naar de relatie tussen pupilgrootte en interesse in wat we zien. De Winter moest vaststellen dat de conclusie van Hess niet bevestigd kon worden. Deze en de andere projecten uit het programma Replicatiestudies bewijzen dat replicatie van onderzoek een belangrijke tool is om de kwaliteit van onderzoek en de robuustheid van onderzoeksresultaten vast te stellen.  

Meer ruimte voor onderzoek naar onderzoek

Veranderingsprocessen kosten tijd. Er is inmiddels een beweging op gang gekomen om de onderzoekspraktijken te verbeteren, mede door BVO en Replicatiestudies (RS). Om verantwoorde onderzoekspraktijken structureel te verankeren in de dagelijkse gang van zaken van wetenschappelijk onderzoek is nog veel meer nodig: o.a. de implementatie van de opgedane kennis en het betrekken van promovendi en postdocs bij de noodzakelijk vernieuwingsprocessen. En zoals beide programmavoorzitters prof. dr. Eduard Klasen (BVO) en prof. dr. Lex Bouter (RS) benadrukten: meer ruimte voor onderzoek naar onderzoek. Een eerste aanzet hiervoor is gedaan met het position paper ’Promoting Responsible Research Practices’. Deelnemers konden in de middag van 31 oktober hun input geven op dit paper. Later dit jaar zal ZonMw een consultatieronde organiseren om alle onderzoekers de kans te bieden op dit paper te reageren.

Meer informatie

 

]]>
news-5114 Thu, 09 Jan 2020 07:15:40 +0100 Deadlines subsidierondes NWO, ZonMw en NRO januari 2020 ongewijzigd https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/deadlines-subsidierondes-nwo-zonmw-en-nro-januari-2020-ongewijzigd-1/ Diverse media (waaronder de Volkskrant van 7 januari) melden dat onderzoekers uitstel willen aanvragen voor het indienen van aanvragen voor diverse subsidierondes bij NWO, ZonMw en NRO die een deadline in januari 2020 hebben. De raad van bestuur van NWO heeft besloten de indieningsdeadline voor aanvragen in het NWO-Talentprogramma, Veni 2020 en het Comenius Teaching Fellows-programma te handhaven op donderdag 9 januari 2020, om 14.00 CE(S)T.

Bijlagen

De deadline voor het inleveren van de bij een aanvraag behorende inbeddingsgarantie en/of de overschrijdingsgarantie wordt voor alle aanvragers met een week verlengd, te weten tot donderdag 16 januari 2020, om 14.00 CE(S)T.

Bron: NWO

]]>
news-5108 Wed, 08 Jan 2020 13:27:36 +0100 16 startende wetenschapstalenten naar buitenlandse topinstituten met Rubicon https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/16-startende-wetenschapstalenten-naar-buitenlandse-topinstituten-met-rubicon-1/ 16 onlangs gepromoveerde onderzoekers gaan onderzoek doen aan buitenlandse onderzoeksinstellingen met een Rubicon-financiering van NWO. Het programma Rubicon is bedoeld om jonge, veelbelovende wetenschappers de mogelijkheid te geven internationale onderzoekservaring op te doen. Met een Rubicon-financiering kunnen wetenschappers tot 24 maanden onderzoek doen aan een buitenlandse onderzoeksinstelling. Ze onderzoeken onder andere de risico’s van een moeilijke jeugd in relatie tot gezondheidsproblemen op latere leeftijd, flexibele metamaterialen voor het energiebeheer in microrobots en hoe het geloof in gelijkheid de basis heeft gelegd voor onze moderne democratie.

Dit zijn de jonge onderzoekers in het domein Medische Wetenschappen die een Rubicon-beurs hebben ontvangen:

Goede bacteriën in gezonde neuzen

Dr. R (Rob) van Dalen (m), Universiteit Utrecht ‐> Duitsland, Eberhard‐Karls‐Universität Tübingen, Abteilung Infektionsbiologie, 24 maanden
Wanneer de verkeerde bacteriën in onze neus leven kunnen we last krijgen van luchtwegontstekingen en allergieën. Dit project onderzoekt hoe ons immuunsysteem de bacteriën in onze neus herkent en daarmee de slechte bacteriën aanpakt, maar de goede juist ondersteunt.

Puzzelen voor gevorderden: de genetische complexiteit van psychiatrische aandoeningen

Dr. M. (Marieke) Klein (v), Donders Institute en Radboudumc, Radboud Universiteit -> VS, University of California San Diego, Department of Psychiatry, 24 maanden
DNA-mutaties hebben vaak ernstige gevolgen en toch vinden er miljoenen veranderingen plaats zonder ogenschijnlijke consequenties. Gecombineerd vormen ze een sleutel voor de ontwikkeling van psychiatrische aandoeningen. De onderzoeker ontwikkelt nieuwe analysemethoden om het samenspel van deze genetische varianten te onderzoeken.

Beta-pods voor de behandeling van type 1 diabetes

Dr. S.G. (Sami) Mohammed (m), Radboudumc -> VS, Joslin Diabetes Center, Islet Cell and Regenerative Biology section, 18 maanden
Beta-pods zijn implantaten speciaal gemaakt om insuline producerende bètacellen te transplanteren voor type 1 diabetes. Het doel van dit project is om de effectiviteit van de beta-pod te onderzoeken op het in evenwicht houden van bloedsuikerwaardes in een preklinische studie.

Alle remmen los tegen kanker

Dr. J.G.C. (Janneke) Peeters (v), UMC Utrecht -> VS, University of California, Berkeley, Molecular and Cellular Biology Department, 24 maanden
Neuroblastoom is een zeer dodelijke vorm van kinderkanker omdat ons afweersysteem de tumor niet kan aanvallen. De onderzoeker gaat bestuderen hoe cellen die het afweersysteem remmen, bijdragen aan neuroblastoom en probeert mechanismen te vinden om deze cellen uit te schakelen.

Acute leukemie behandeling: tweesnijdend zwaard

Dr. J. (Jurjen) Versluis (m), Erasmus Medical Center Cancer Institute -> VS, Harvard Medical School – Dana-Farber Cancer Institute, Department of Hemato-Oncology, 12 maanden
Een toegespitste benadering voor de behandeling van de individuele oudere patiënt met acute myeloïde leukemie is dringend nodig. De onderzoeker gaat een innovatief complex risico model ontwikkelen om artsen en patiënten beter te informeren over behandelingskeuzes.

Meer informatie

Bron: NWO

]]>
news-5065 Thu, 19 Dec 2019 09:10:00 +0100 Drie projectgroepen nemen de uitdagingen aan van de industrie om proefdiervrije innovaties te ontwikkelen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/drie-projectgroepen-nemen-de-uitdagingen-aan-van-de-industrie-om-proefdiervrije-innovaties-te-ontwik/ De eerste fase van het programma Create2Solve kan van start gaan met de drie voorstellen die ZonMw selecteerde om proefdiervrije innovaties te ontwikkelen voor industrie en onderzoek. De onderzoeksgroepen gaan ‘proof-of-concept’ projecten ontwikkelen voor twee Challenges, geformuleerd door bedrijven uit de chemische, farmaceutische en voedingsindustrie. De projectgroepen krijgen maximum 7 maanden de tijd om hun project uit te voeren. In het najaar van 2020 beoordeelt ZonMw deze projecten en zal beslissen welke uitgewerkt kunnen worden in fase 2. Geselecteerde projecten

In juli van dit jaar publiceerde ZonMw de twee geselecteerde Challenges van consortia van bedrijven. Uit de ingezonden voorstellen hiervoor selecteerde ZonMw er drie. Deze onderzoeksgroepen ontvangen ieder maximaal 100.000 euro; dat is exclusief de in kind bijdrages van industrie en/of eigen instelling. De onderzoeksgroepen gaan aan de slag om proof-of-concept projecten te ontwikkelen voor deze Challenges. Dit zijn de projecten:

Challenge 1: Better in-vitro Dosing (BID):

  • Better In-Vitro Dosing (BID): Framework and technology development for improving the quality of in vitro data
    Projectleider dr. Nynke (N.I.) Kramer (Universiteit Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences)

Challenge 2: Need for human mini -brains as screening tools to assess efficacy of pharmacological or nutritional agents for neurological disorders characterized by white matter issues:

  • 3D Screening Platform for White Matter defects
    Projectleider dr. Vivi (V.M.) Heine (Amsterdam UMC - locatie VUmc)
  • An animal-free human 3D cortical network platform for screening myelination and inflammation phenotypes. 3D Myelination & Inflammation Cortical network platform (3D MICro-brains)
    Projectleider dr. Femke (F.M.S.) de Vrij (Erasmus MC)

Voortgang van de projecten

De projectgroepen krijgen ondersteuning van de betrokken bedrijven om afstemming tussen de vraag van de industrie en het te ontwikkelen ‘proof-of-concept’ project te waarborgen. Ook de Create2Solve commissie zal een actieve rol spelen bij de begeleiding van de projecten. Zij zullen de projecten bezoeken in het voorjaar van 2020.

Vervolg

In het najaar van 2020 zal ZonMw maximaal één project per Challenge selecteren. In deze tweede fase van Create2Solve zullen de geselecteerde ‘proof-of-concept’ projecten hun proefdiervrije innovatie verder ontwikkelen, valideren of uitbouwen tot een prototype. De duur van deze onderzoeksprojecten is maximaal 5 jaar.

Create2Solve: vraaggestuurde proefdiervrije innovaties

Met Create2Solve  ondersteunt ZonMw de ontwikkeling van impactvolle, proefdiervrije innovaties die moeten leiden tot verkoopbare methoden, modellen en/of diensten. De financiering voor Create2Solve is afkomstig van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de Stichting Proefdiervrij. Create2Solve is een initiatief van het ZonMw-programma Meer Kennis met Minder Dieren.

Samenvattingen van de projecten

Better In-Vitro Dosing (BID): Framework and technology development for improving the quality of in vitro data
Projectleider dr. Nynke (N.I.) Kramer (University Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences)

Om dierproeven te verminderen, worden in vitro celsystemen ingezet om de toxische dosis van een test stof vast te stellen. Normaal wordt de nominale concentratie (de hoeveelheid toegevoegde stof gedeeld door het volume medium) gebruikt om concentratie-effect relaties vast te stellen. Dit leidt echter tot slechte voorspellingen van de toxische dosis in dier en mens van vluchtige, lipofiele en instabiele stoffen omdat maar een kleine fractie van deze stoffen bij de cellen komen. Om verdamping, afbraak en binding aan plastic and plasma eiwitten in vitro van deze stoffen onder controle te houden, willen we in dit project gebruik maken van gesloten glazen potjes en welplaten die gedoseerd worden middels een polymer (genaamd partition-controlled dosing). We hebben een beslisboom ontwikkeld die aanduidt onder welke omstandigheden het verstandig is om deze technieken te gebruiken.

3D Screening Platform for White Matter defects
Projectleider dr. Vivi (V.M.) Heine (Amsterdam UMC - location VUmc)

Veel neurologische aandoeningen vertonen afwijkingen in de witte stof, waaronder multiple sclerose, schizofrenie en de ziekte van Huntington. Witte stof wordt gekenmerkt door myeline. Echter, veel andere cellulaire structuren, waaronder oligodendrocyten, astrocyten, microglia en neuronen, dragen bij aan de ontwikkeling en instandhouding van een gezonde witte stof. Terwijl veel onderzoek in proefdieren worden gedaan, representeren deze niet de cellulaire diversiteit en de grote hoeveelheid witte stof in de humane hersenen. We hebben dus een humaan modelsysteem nodig dat kwantitatief is en verschillende neuronale en glia structuren representeert. Recente ontwikkelingen op het gebied van stamcellen, zoals geïnduceerde pluripotente stamceltechnologie (iPSC) en organoïde culturen, bieden nieuwe hulpmiddelen. Hier willen we een organo-on-a-chip platform creëren die de verschillende cellulaire structuren in een fysiologische micro-omgeving representeren. Als dit lukt, bieden deze platforms krachtige preklinische hulpmiddelen om ziektemechanismen te bestuderen en om targets te identificeren die essentieel zijn voor het herstel van de witte stof.

An animal-free human 3D cortical network platform for screening myelination and inflammation phenotypes. 3D Myelination & Inflammation Cortical network platform (3D MICro-brains)
Projectleider dr. Femke (F.M.S.) de Vrij (Erasmus MC)

Recente ontwikkelingen in geïnduceerde pluripotente stamcel (iPSC) technologie maken het mogelijk om celtype-specifieke humane celkweekmodellen te implementeren voor onderzoek en medicijnontwikkeling. In dit project ontwikkelen onderzoekers een 3D-model met menselijke hersencellen die de complexe structuur van de hersenen in vroege ontwikkeling nabootsen. De onderzoekers werken samen met een bedrijf dat synthetische materialen toevoegt om de 3D formatie van netwerkstructuren te ondersteunen. Deze micro-hersenen (3D MICro-brains) brengen het modeleren van de frontale cortex in vroege ontwikkeling terug tot de essentie in een formaat van letterlijk een miljoenste van het normale hersenvolume. Het platform bevat alle relevante hersenceltypen: functionele neuronen en glia in gelaagde radiale structuren, inclusief astrocyten, myeline-producerende cellen (oligodendrocyten) en cellen die een cruciale rol spelen bij ontstekingsprocessen in de hersenen (microglia). Door de reproduceerbaarheid en schaal van dit geavanceerde diervrije model zal het platform zich bij uitstek lenen voor geautomatiseerde toepassingen in medicijnontwikkeling en onderzoek met menselijke hersencellen.

Meer informatie

]]>
news-5047 Tue, 17 Dec 2019 13:07:52 +0100 Take-off: innovatieve oplossingen voor ziekte en gezondheid https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/take-off-innovatieve-oplossingen-voor-ziekte-en-gezondheid/ In de najaarsronde 2019 van Take-off krijgen 24 haalbaarheidsstudies groen licht. Ook krijgen negen jonge starters een geldlening via Take-off: de vroegefasefinanciering biedt hen een bedrag van maximaal 250.000 euro. Deze kapitaalinjecties komen ten goede aan o.a. innovatieve batterijoplossingen voor elektrische voertuigen, slimme bokszakken die real-time feedback geven tijdens work-outs en gepatenteerde peptiden die resistente bacteriën op een nieuwe manier kunnen aanpakken. De nieuwe ronde van Take-off gaat open voor aanvragen op maandag 6 januari 2020. Dit zijn de projecten die een bijdrage gaan leveren aan innovaties op het gebied van ziekte en gezondheid.

Vroegefasefinanciering

Zie voor alle gehonoreerde projecten de website van NWO.

Meer informatie

Take-off is een financieringsinstrument van NWO (en ZonMw) dat bedrijvigheid en ondernemerschap vanuit de wetenschap wil stimuleren en ondersteunen.

#startups #valorisatie #kennisbenutting #innovatie

]]>
news-5042 Mon, 16 Dec 2019 14:14:12 +0100 NWO voert narratief CV door in Vici-ronde 2020 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nwo-voert-narratief-cv-door-in-vici-ronde-2020/ NWO en ZonMw gaan in de komende Vici-ronde een uniform narratief Curriculum Vitae invoeren. Deze maatregel past in een nieuwe manier van erkennen en waarderen van wetenschappers en ligt in het verlengde van de position paper ‘Ruimte voor ieders Talent’ die NWO samen met haar partners onlangs publiceerde. Het narratief CV geldt voor alle Vici-aanvragen voor de domeinen van NWO, inclusief het Domein Medische Wetenschappen (ZonMw). Lees het volledige bericht op de website van NWO.

]]>
news-5010 Wed, 11 Dec 2019 09:25:10 +0100 Een schatkamer voor de zorg https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/een-schatkamer-voor-de-zorg/ Data bieden een schat aan informatie voor de zorg. Je kunt er bijvoorbeeld mee bepalen welke therapie bij welke patiënt werkt, hoe het zorgbudget is te beheersen of het proefdiergebruik kunt verminderen. Toch zit die schatkamer vaak op slot. Peter van der Spek, geneticus en hoogleraar Klinische Bioinformatica/Pathologie bij het Erasmus MC, heeft een idee waar en hoe we de sleutel kunnen vinden. ‘Jonge dokters moeten weten wat we met data kunnen doen.’
In het zorglandschap van vandaag de dag nemen data een grote rol in. Onderzoekers verzamelen steeds meer genetische informatie, die steeds belangrijker wordt bij het bepalen van gepersonaliseerde therapieën, zoals bij de behandeling bij kanker en auto- immuunziekten. Peter van der Spek: ‘Meer data betekent meer inzicht in de moleculaire processen van het menselijk lichaam, in de genetische oorzaak van een aandoening, of waar en hoe een medicijn ingrijpt op deze processen. Zo verzamelen we steeds meer generieke inzichten over grote datasets.’ Die inzichten kunnen artsen gebruiken voor een uitspraak over een individuele patiënt, zoals het optimaliseren van een therapie of het inschatten van een risico bij een patiënt of eventuele nakomelingen.

Vertaalslag

Maar voordat een arts op basis van data een patiënt een gepersonaliseerde therapie kan geven, is een vertaalslag nodig naar de klinische praktijk. Dat zorgt soms voor ingewikkelde vraagstukken. Van der Spek: ‘Twee patiënten met dezelfde genetische mutatie presenteren zich niet altijd identiek. Er zijn vijf grote dataproducenten in de kliniek: oncologie, neurologie, cardiologie, immunologie en kindergeneeskunde. Voor een arts kan het heel verwarrend zijn dat een ziektebeeld, gebaseerd op dezelfde genetische mutatie, zich afhankelijk van het specialisme heel anders kan manifesteren.’ Daarom komen patiënten niet altijd meteen op de juiste afdeling terecht.

Alle stekkers uit de muur

In een ideale wereld communiceren artsen uit die verschillende beroepsgroepen daarom meer met elkaar, over de grenzen van hun specialismen heen. Maar de realiteit is anders, zegt Van der Spek. ‘In wetenschappelijk onderzoek bestaan veel verschillende platformen om data beschikbaar te maken, maar die zijn vaak niet op elkaar afgestemd. De data zijn daardoor niet samen te voegen. En na de afronding van een project worden vaak alle stekkers uit de muur getrokken omdat het geld op is.’ In de echte wereld bestaan nauwelijks herbruikbare, deelbare data. Die zijn volgens Van der Spek alleen terug te vinden bij fundamenteel opererende onderzoeksgroepen met voldoende kritische massa.

Dwarsverbanden

Bovendien is het kostbaar om al die data te bewaren onder handbereik. ‘Op basis van de drie miljard letters die ons genoom heeft, zijn bij ieder persoon ongeveer 300.000 verschillen te vinden’, zegt Van der Spek. ‘Je wil al die verschillen opslaan om te bepalen waar de patiënt afwijkt van de referentie.’ En dat illustreert de noodzaak voor grote, makkelijk te navigeren databases om al die informatie in kaart te brengen, voordat bio-informatici zoals Van der Spek daarmee aan de slag kunnen. ‘Als je het in één grote doorzoekbare bak stopt, kan je pas dwarsverbanden gaan zien.’ Maar zonder geld om de data ook na afronding van een project in de lucht te houden, blijven dit soort grote databases toekomstmuziek.

Tijdbom

Mochten individuele specialisten toch hun data willen delen, dan wordt het ze niet makkelijk gemaakt. Want van de opslagruimte tot de fysieke kabels die de data moeten vervoeren: de infrastructuur in Nederland is daar onvoldoende op toegerust. Van der Spek: ‘Onderzoekers krijgen van hun werkgever of de overheid onvoldoende middelen en ondersteuning om hun eigen data in de lucht te houden. Je kunt van een onderzoeker niet verwachten dat hij dat allemaal zelf regelt. Data herbruikbaar maken en houden kost geld, maar dat structurele geld is er niet.’ Bovendien is er onvoldoende bescherming van de veiligheid van gecentraliseerde data. Een grote database vol patiëntinformatie is waardevol. ‘Het kan een interessant doelwit zijn voor hackers. Je moet die data goed kunnen afschermen, anders ben je een tikkende tijdbom.’

Efficiënt beslissen

Ondertussen loopt Van der Spek zelf op de muziek vooruit door ‘gewoon Rotterdams’ te laten zien wat technologisch mogelijk is op het gebied van toegankelijkheid van data. Achttien gezamenlijke PhD-studenten helpen hem wegwijs te raken in de schat aan data en de broodnodige interdisciplinaire samenwerkingen. Deze jonge onderzoekers zijn voor vijftig procent ondergebracht bij de afdeling Pathologie/Bioinformatica van het Erasmus MC, en voor de andere vijftig procent bij een klinische afdeling. Van der Spek: ‘Een oncoloog krijgt in zijn opleiding maar een paar uur onderwijs over (big) data. Maar de geneeskunde is aan het veranderen. Jonge dokters moeten weten wat we met alle beschikbare data kunnen doen.’

Faciliteren

Van der Spek vindt dat belanghebbenden een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben bij het delen van data. ‘Voor veel onderzoekers is dat nog te bedreigend, dus blijven ze het liefst op hun eigen eilandje zitten. Maar delen is essentieel om de meest efficiënte klinische beslissing te kunnen nemen.’ De overheid moet daarom strategische partners aanwijzen voor het opzetten van de nodige centrale infrastructuur, vindt Van der Spek. Daarbij is een rol weggelegd voor alle belanghebbenden: financiers zoals ZonMw en het ministerie van VWS, maar ook universiteiten of UMC’s. Ook de onderzoeksgroepen zelf moeten hun steentje bijdragen. ‘In Nederland baseren we bijna driekwart van al het werk in de kliniek op diagnostiek. Voor een duurzaam Nederlands onderzoeksklimaat moeten data daar deel van gaan uitmaken. Herbruikbaarheid van data kost nu eenmaal geld.’

Hoe stimuleert ZonMw de toegankelijkheid en herbruikbaarheid van data?

ZonMw financiert ruim honderd onderzoeksprogramma’s op het gebied van gezondheid en zorginnovatie, variërend van sterk praktijkgericht tot fundamenteel onderzoek. Al die projecten leveren data op, die ook ergens moeten worden bewaard en toegankelijk moeten zijn voor hergebruik.
Sinds 2013 heeft ZonMw daarom een datamanagementbeleid, zegt Margreet Bloemers, projectleider Toegang tot data bij ZonMw. ‘Dat houdt in dat we ons inspannen om de onderzoeker te stimuleren en ondersteunen om de data zo deelbaar mogelijk te maken. We proberen in onze programma’s de onderzoekers richting standaarden te sturen. Dat zorgt voor meer uitwisselbare en herbruikbare data.’
ZonMw hanteert hierbij de FAIR-principes, die inmiddels internationaal erkend zijn. Deze houden in dat data vindbaar moeten zijn (Findable), en te identificeren door middel van gegevens die de dataset beschrijven, de metadata. De data moet daarnaast toegankelijk (Accessible) zijn, begrijpelijk voor mens en machine, en veilig en langdurig worden opgeslagen. Bovendien moeten andere onderzoekers en hun computers de data makkelijk kunnen gebruiken en vergelijken door het gebruik van een gezamenlijke taal (Interoperable). Tot slot moet inzichtelijk zijn voor collega-onderzoekers wat de herkomst is van de data, bijvoorbeeld in wat voor condities deze tot stand zijn gekomen, zodat ze weten wat ze moeten doen om de data te hergebruiken (Reusable).

Tekst: Koen Scheerders

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
news-4885 Tue, 19 Nov 2019 12:30:00 +0100 Remco Westerink krijgt prijs voor proefdiervrije testen op menselijk minibrein https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/remco-westerink-krijgt-prijs-voor-proefdiervrije-testen-op-menselijk-minibrein/ Toxicoloog Remco Westerink, hoofd van de onderzoeksgroep Neurotoxicologie van de Universiteit Utrecht krijgt de Willy van Heumenprijs 2019. Hij ontvangt die van het Stimuleringsfonds Alternatieven voor Proefdieren voor het ontwikkelen van neurotoxicologische testen met het menselijk brein. Westerink gebruikt menselijke hersencellen, afkomstig uit stamcellen, en geen proefdieren. De prijs bestaat uit een bedrag van 15.000 euro. Op donderdag 28 november neemt Westerink die in ontvangst tijdens het congres Transitie Proefdiervrije Innovaties in Utrecht. Remco Westerink en zijn collega’s hebben een methode ontwikkeld waarmee ze menselijke hersencellen op printplatenkweken om zo veranderingen in hersenactiviteit te meten. Westerink: “We gebruiken menselijke stamcellen die zich kunnen ontwikkelen tot een soort minibreintjes.” Om deze dure hersencellen te verkrijgen, werkt de Universiteit Utrecht samen met verschillende celleveranciers die de stamcellen omzetten tot hersencellen.

Robuust

Westerink krijgt de Willy van Heumenprijs omdat hij en zijn collega’s deze celmodellen geschikt maken voor allerlei neurotoxiciteit testen die geheel proefdiervrij zijn. In een petrischaaltje proberen de Utrechtse wetenschappers de verhouding van die celtypen zo in te richten dat het op een echt brein lijkt. De gevormde minibreintjes worden ongeveer een maand in leven gehouden en bewust zo simpel als mogelijk samengesteld. Westerink: “Je wilt een modelsysteem dat robuust en simpel is, maar toch complex genoeg om op het echte brein te lijken. De reproduceerbaarheid wordt daarmee verbeterd, zonder dat de voorspellende waarde van de test afneemt.”

Veranderen

Het onderzoek  met de celmodellen is bijzonder. Er wordt redelijk veel onderzoek gedaan naar schade aan de hersenen door celdood, stelt Westerink. Maar nog te weinig naar wat er daarvóór gebeurt: “Lang voordat een cel dood gaat, kan er al schade zijn aangericht aan een cel, of heeft de cel zich zo aangepast dat die anders is gaan functioneren.” Zijn in vitro onderzoek -in het laboratorium- naar potentiële neurotoxische effecten moet helder maken wat er in deze vroege fase gebeurt, waarin de hersencel aan het veranderen is. De Universiteit Utrecht onderzoekt hoe deze verandering door schadelijke stoffen wordt versneld. Dit speelt onder meer een rol bij het ontstaan van de ouderdomsziekten zoals de ziekte van Parkinson of Alzheimer, maar ook bij ontwikkelingsaandoeningen zoals ADHD.

PFAS

De Universiteit Utrecht ontwikkelt niet alleen nieuwe testen, maar doet ook concreet onderzoek naar mogelijke schadelijke stoffen, zoals PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen). Westerink: “Die stoffen zijn berucht omdat ze zich in het milieu kunnen ophopen.” PFAS zitten bijvoorbeeld in de bodem, in rivieren en in het grondwater. Momenteel liggen veel bouwprojecten in Nederland stil vanwege de aanwezigheid van PFAS in de bodem. Maar de risicogrenzen voor PFAS zouden wel eens te streng kunnen zijn, stelt Westerink: “Het probleem is dat die voor een groot deel zijn vastgesteld op basis van studies met dierproeven en natuurlijk niet op basis van mensproeven.” De Universiteit Utrecht testte twee stoffen uit deze groep, PFOS en PFOA, op menselijke hersencellen. Westerink: “Wij hebben gekeken naar de effecten ervan op specifieke receptoren op hersencellen en onderzocht of ze de functie van die hersencellen kunnen beïnvloeden. We bestudeerden ook wat de stoffen doen op de minibreintjes en keken of het netwerk blijft doen wat het moet doen. Toen bleek dat PFOS en PFOA in een netwerk van hersencellen minder schadelijk zijn dan gedacht.” Dat komt omdat zo’n netwerkje van hersencellen zichzelf een beetje blijkt te kunnen bijstellen”, zegt Westerink. “Als je aan de ene kant een beetje duwt, zal er aan de andere kant een mechanisme ontstaan dat een beetje trekt en zo blijft er toch enigszins een evenwicht bestaan. Het netwerkje reageert op een blootstelling en kan daarvoor compenseren. Dat betekent dat als je onderzoek naar PFAS en PFOAS zou doen op losse cellen die niet in een netwerk zitten, er uit kan komen dat die stoffen schadelijker lijken dan ze in werkelijkheid zijn.”

Drugs

De Universiteit Utrecht onderzocht tevens de schade die drugs als MDMA (het actieve bestanddeel van XTC) en nieuwe MDMA-varianten aanrichten aan het brein. En ze vonden iets opmerkelijks. Westerink: “Eén stof, methoxetamine, bleek in de drugstest in het rattenbreintje 50 tot 100 maal gevoeliger dan in het mensenbrein. Dat betekent dat als je je enkel baseert op een dierproef, je in dit geval het risico aan het overschatten bent. Maar andersom kan ook, dat je met dierproeven het risico aan het onderschatten bent. En je stoffen op de markt toelaat die misschien wel gevaarlijker zijn voor de mens dan je op basis van een dierproef zou verwachten.”

Lachgas

Westerink wil daarom ook graag méér onderzoek naar drugs doen. “Om te kijken of we blijvende verandering vinden. Mensen denken vaak over XTC: ‘Eén pilletje kan niet zo veel kwaad.’ Maar veel jongeren gebruiken het in de puberteit, als de hersenen nog in ontwikkeling zijn. Het valt te betwijfelen of het wel zo onschadelijk is. Voor alcohol waarschuwen we uitgebreid, en terecht. Maar over drugs denken we soms te gemakkelijk.” Hetzelfde geldt voor het momenteel zo populaire lachgas, zegt Westerink: ‘Daarover denken ze ook: ‘De stof werkt bij inhaleren via een ballonnetje maar heel eventjes.’ Misschien heb je inderdaad slechts vijf minuten effect van dat ballonnetje, maar heb je er vijf jaar later wel nog last van omdat de hersenontwikkeling net iets anders is verlopen. We weten het nog niet. Dat zouden we dus moeten onderzoeken.”

Barrière

De Utrechtse wetenschappers kijken niet alleen naar het samenspel van de hersencellen in het netwerk maar ook naar hoe stoffen daarin terecht komen, licht Remco Westerink toe: “In een echt lichaam zit niet alleen een brein maar er hoort ook een blootstellingsroute bij. Bijvoorbeeld door inname van medicijnen of inhaleren van luchtvervuiling. Dat betekent dat je die blootstellingsroutes, ‘neus-longen’ en ‘mond-maag-darmstelsel’, ook mee moet nemen in je testjes.” Dat gebeurt als volgt, aldus Westerink: ”We proberen verschillende modelsystemen aan elkaar te koppelen. De long en de darm zijn eigenlijk een barrière om te voorkomen dat een schadelijke stof in het lichaam komt. We testen een stof eerst in bijvoorbeeld een darm- of longmodel en kijken of die stof wordt opgenomen en of die daar lokaal schade geeft. Diezelfde barrière hebben we ook in een petrischaaltje. We testen dan eerst of een teststof door die barrière komt, én of de teststof daardoor verandert. Vervolgens verzamelen we de stoffen die door de barrière zijn gekomen, en stellen dan de minibreintjes hieraan bloot. Op die manier krijg je, zonder proefdieren, een veel betere voorspelling van de werkelijkheid.”

Efficiënt

De ontwikkelde neurotoxiciteitstest is erg efficiënt. Op één plaat zitten 48 of 96 kleine schaaltjes met hersencellen die tegelijkertijd worden getest. Desalniettemin zijn er nog wel belemmeringen voor toepassing op grote schaal, licht Westerink toe. Het draagvlak voor het onderzoek met de menselijke hersencellen op petrischaaltjes is helaas nog niet zo groot: “Deels door gebrek aan acceptatie van nieuwe modelsystemen. We willen dat nieuwe tests 100% voorspellend zijn, maar dat zijn ze waarschijnlijk nog niet. We zijn daarom geneigd dierproeven betrouwbaarder te vinden, ook al weten we daarvan zeker dat ze niet 100% voorspellend zijn”, zegt Westerink. “Verder is ons onderzoek nu nog erg kostbaar. Één dag testen in het laboratorium kan duizenden euro’s kosten. Onderzoek met proefdieren is nu vaak nog veel goedkoper. Dus wordt dat nog steeds veel gedaan. En dat is jammer.”

Meer informatie

  • Remco Westerink ontvangt de Willy van Heumenprijs op donderdag 28 november 2019, Leuvenlaan 4, Science Park Utrecht, 12.30 uur. Voor meer informatie of een interview met Westerink, kunt u contact opnemen met Josien Jacobs (UU) 06 38 16 9774 of Erica van Oort, secretaris Willy van Heumenfonds 070 349 5326.
  • Nieuwsbericht op website Universiteit Utrecht

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
news-4711 Fri, 11 Oct 2019 13:05:19 +0200 Aanmelding voor het DCVA Leadership Program geopend! https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/aanmelding-voor-het-dcva-leadership-program-geopend/ Het DCVA Leadership Program is bedoeld om een netwerk van getalenteerde en toegewijde mensen te creëren die willen optreden als leiders in de toekomstige cardiovasculaire arena. Geïnteresseerden kunnen zich nu aanmelden voor dit programma onder leiding van professor Jolanda van der Velden, voorzitter van het DCVA Talent Program. In totaal kunnen 15 personen deelnemen aan het programma. Zij worden vervolgens in multidisciplinaire groepen verdeeld op basis van de verschillende gebieden binnen het cardiovasculaire veld. Door middel van trainingsdagen worden de deelnemers begeleid en verder gaan ze twee jaar lang werken aan huidige complexe uitdagingen die zijn aangedragen door de DCVA partners. Daarnaast staan bezoeken aan in binnen en buitenland op de agenda om te werken aan deze uitdagingen.

Bent u geïnteresseerd en wilt u meer weten over het programma, de voorwaarden en andere informatie? Bekijk de website van de DCVA. Hier vindt u ook een brochure met praktische informatie. Deadline voor inschrijving is 31 oktober 2019.

]]>
news-4657 Mon, 07 Oct 2019 14:00:00 +0200 ZonMw Veni-ronde: uitstel deadline indienen uitgewerkte aanvraag https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/zonmw-veni-ronde-uitstel-deadline-indienen-uitgewerkte-aanvraag/ Door verschillende oorzaken zijn wij genoodzaakt twee deadlines voor de lopende Veni-ronde met één maand uit te stellen. Het gaat om de deadline voor het informeren van de ZonMw-aanvragers over het voorgenomen besluit van hun Veni-vooraanmeldingen en de deadline voor het indienen van een uitgewerkte aanvraag. De periode om een uitgewerkte aanvraag te schrijven blijft hierdoor hetzelfde, namelijk 8 weken. Ook de deadline voor het definitieve besluit over de uitgewerkte aanvragen blijft gelijk.

Nieuwe deadlines

De aangepaste planning ziet er als volgt uit:

  • Voorgenomen besluit vooraanmelding: uiterlijk 15 november 2019 (i.p.v. oktober).
  • Schriftelijke reactietermijn bij een negatief besluit: 1 week na voorgenomen besluit.
  • Deadline indienen uitgewerkte aanvraag: 11 februari 2020, 14.00 uur MET (i.p.v. 9 januari).
  • Datum besluit uitgewerkte aanvraag (blijft hetzelfde): medio juli 2020.

Alleen van toepassing bij ZonMw

De nieuwe planning geldt alleen voor aanvragen die zijn ingediend bij ZonMw en niet voor aanvragen die zijn ingediend bij de domeinen van NWO (Sociale en Geesteswetenschappen (SGW), Exacte en Natuurwetenschappen (ENW) en Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW).

Aanleiding voor het uitstellen van de deadlines

Dit jaar zijn er veel meer Veni-aanvragen ingediend bij ZonMw dan voorgaande jaren, namelijk een derde meer. Daarnaast hebben we te maken met een forse aanpassing in het werkproces door twee vernieuwingen, namelijk de pilot vooraanmelding én de invoering van het nieuwe ICT-systeem (MijnZonMw). Dit zorgt voor extra werkzaamheden.

Dit betekent dat er in de oorspronkelijke planning te weinig tijd is om op een correcte en zorgvuldige manier de fase van vooraanmelding uit te voeren. Daarom hebben we de deadline voor het toezenden van het voorgenomen besluit aan de aanvragers met een maand uitgesteld. Om de voorbereidingstijd voor de Veni-aanvragers voor het indienen van een uitgewerkte aanvraag gelijk te houden, verlengen we ook de deadline van indiening met een maand. We hebben deze maatregelen genomen omdat we een correct en zorgvuldig beoordelingsproces willen waarborgen waarbij de kansen voor alle aanvragers gelijk zijn.

Meer informatie

Contactpersonen:

  • Guillaume Macor
  • Hesham Alghiwi
  • Rosan Rongen
  • E-mail: Veni@zonmw.nl
  • Telefoon: +31 (0)70 349 5468
]]>
news-4650 Thu, 03 Oct 2019 14:04:09 +0200 Podcast Gender en gezondheid: #3 Hormonen, migraine en diabetes https://publicaties.zonmw.nl/podcast-gender-en-gezondheid/de-rol-van-hormonen-bij-migraine-en-diabetes/ Wat is de relatie is tussen buikvet, oestrogeen en insulineresistentie en diabetes? Hoe onderzoek je verschillen in hormoonbalans en wat is effect op migraine? Antoinette Maassen van den Brink en Anton Jan van Zonneveld vertellen over hun onderzoeken naar hormonen.