Door de uitgebreide subsidieprocedure met meerdere checks and balances en de wijze waarop ZonMw deze procedure naleeft, is er bij subsidieverstrekking door ZonMw geen sprake van belangenverstrengeling. Wel begrijpt ZonMw dat ze in enkele gevallen mogelijk de schijn tegen heeft. Om die reden heeft continue verbetering van de werkwijze – en de communicatie hierover – de volle aandacht van ZonMw.

Naar aanleiding van berichten in de media over mogelijke belangenverstrengeling bij het verlenen van subsidies heeft voormalig Minister Schippers ZonMw gevraagd om nader inzicht in haar werkwijze te verschaffen. In het document Subsidietoekenning bij ZonMw (pdf) heeft ZonMw deze informatie gegeven. Deze informatie en het feitenrelaas zijn vandaag in een brief van minister De Jonge (VWS) naar de Tweede Kamer gestuurd.

Werkwijze

Voor de beoordeling en selectie van subsidieaanvragen hanteert ZonMw een proces met meerdere checks and balances om zo tot een inhoudelijk gewogen oordeel te komen voor het toekennen of afwijzen van subsidieaanvragen (zie ook infographic Hoe verleent ZonMw subsidie? (pdf). De bij ZonMw gehanteerde werkwijze is gebaseerd op het systeem van peer review dat de internationale standaard is voor het beoordelen en selecteren van subsidieaanvragen.

Samenstelling programmacommissie

Naast de uitgebreide beoordelingsprocedure hanteert ZonMw een Gedragscode Belangenverstrengeling (pdf) voor de leden van een programmacommissie. Bij het samenstellen van een programmacommissie kan een spanningsveld ontstaan tussen adequate deskundigheid – wetenschappelijk of maatschappelijke - van de commissieleden en de noodzakelijke onafhankelijkheid. Dit spanningsveld speelt met name op zeer gespecialiseerde vakgebieden of wanneer bevorderen van samenwerking tussen verschillende disciplines en organisaties het doel van de subsidieronde is.

Uitzonderingsclausule

Vanwege dit spanningsveld was het tot eind 2015, in bijzondere gevallen, mogelijk gebruik te maken van een uitzonderingclausule in de Gedragscode Belangenverstrengeling. In deze uitzonderingsgevallen kon een (mede)aanvrager ook commissielid zijn bij die betreffende subsidieronde. Een commissielid die direct betrokken was bij een aanvraag was echter nooit betrokken bij de preadvisering en verliet de commissievergadering wanneer de aanvraag waar hij of zij bij betrokken was, werd besproken. Een commissielid is dus nooit betrokken geweest bij de bespreking van zijn of haar eigen aanvraag. In 2015 is ZonMw er op gewezen dat met deze werkwijze de schijn van belangenverstrengeling onvoldoende wordt voorkomen. ZonMw betreurt dit. Daarom is eind 2015 de werkwijze aangepast en wordt deze uitzonderingsclausule vanaf 2016 niet meer toegepast.

Cijfers

Uit het document Subsidietoekenning bij ZonMw blijkt dat de uitzonderingsclausule alleen in de periode 2010- 2015 is toegepast. In deze periode zijn bijna 9.700 subsidieaanvragen in 316 subsidierondes ingediend. Tussen 2010 en 2015 is in totaal € 710 miljoen subsidiebudget toegekend. Bij 144 aanvragen was sprake van directe betrokkenheid bij de beoordeling. Van deze 144 zijn 72 aanvragen gehonoreerd en 72 afgewezen. Met het honoreren van deze aanvragen was 3,5 % van het totaal toegekende subsidiebedrag gemoeid. Het is belangrijk te realiseren dat dit geld ten goede is gekomen aan relevant en kwalitatief goed onderzoek.

Verbetering processen

ZonMw neemt maatregelen om de werkwijze verder te verbeteren: vergroting van de transparantie over beoordelingsprocessen en dilemma’s, het evalueren van de Gedragscode Belangenverstrengeling samen met NWO waaruit in elk geval die uitzonderingsclausule wordt geschrapt, het vergroten van de deskundigheid van (nieuwe) medewerkers, het invoeren van interne audits en vaststelling en doorvoering van de jaarlijkse rapportage van de Commissie Bezwaarschriften.

Meer informatie

Update: 30-11-2017

Veelgestelde vragen

Hoe kennen jullie subsidie toe?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Deze infographic geeft een overzicht van de gehele beoordelingsprocedure en hoe ZonMw omgaat met betrokkenheid en de inzet van commissieleden bij de beoordeling. Op de pagina Hoe werkt subsidie aanvragen? wordt met een animatie, tekst en brochures verder uitgelegd hoe de procedure van subsidietoekenning bij ZonMw werkt.

Het kan toch niet zo zijn dat een commissielid zijn eigen aanvraag beoordeelt?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Klopt. En dat is ook nooit gebeurd. Een commissielid die op enige manier betrokken is bij een aanvraag is nooit betrokken bij de preadvisering én is nooit aanwezig bij de bespreking van zijn of haar eigen aanvraag.

Kent ZonMw onwettig subsidie toe?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Nee. ZonMw heeft een zeer zorgvuldige procedure met verschillende checks and balances en hanteert de Gedragscode Belangenverstrengeling.

En voor 2016?

In het verleden - tot eind 2015 - heeft ZonMw in uitzonderingsgevallen toegestaan dat een (mede)aanvrager ook commissielid was bij die betreffende subsidieronde. Dat was conform de Gedragscode Belangenverstrengeling. Hierdoor is in die gevallen het voorkomen van een schijn van belangenverstrengeling onvoldoende bewaakt. De aanvragers zijn echter nooit betrokken geweest bij preadvisering en/of de bespreking van hun eigen aanvraag. De aanvragers verlieten de vergadering als hun aanvraag werd besproken.

Eind 2015 is ZonMw er op gewezen door de bezwaarschriftencommissie dat met deze werkwijze de schijn van belangenverstrengeling onvoldoende wordt voorkomen. Daarom is de werkwijze aangepast en wordt deze uitzonderingsclausule vanaf 2016 niet meer toegepast.

Waarom wordt betrokkenheid, in welke vorm dan ook, niet altijd voorkomen?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het systeem waarvan ZonMw gebruik maakt, heet een peer review systeem. Dit betekent dat mensen uit het eigen vakgebied het werk/aanvraag van een medevakgenoot beoordelen. Als professional in je vakgebied is het als wetenschapper van ‘levensbelang’ om te netwerken, nationaal en internationaal. Het is dan onvermijdelijk dat je het werk van mensen die je kent af en toe moet beoordelen, zeker als het gaat om een relatief klein onderzoeksgebied waar bijvoorbeeld de Nederlandse context van belang is.
Indirecte betrokkenheid – je hebt niet meegeschreven aan de aanvraag, maar er is wel een relatie met de aanvrager – is dus niet altijd te voorkomen. Om die reden zijn programmacommissies breed en divers van samenstelling en bestaan bijvoorbeeld uit wetenschappers, patiënten, zorgprofessionals, beleidsmakers, bestuurders. Ook wordt de indirecte betrokkenheid altijd voorafgaand aan de beoordelingsprocedure in kaart gebracht. En als een commissielid indirect betrokken is bij een aanvraag, dan is hij of zij niet betrokken bij de preadvisering en verlaat hij of zij de vergadering als die aanvraag wordt besproken. Ook wordt het aantal commissieleden dat indirect betrokken is, zoveel mogelijk beperkt.

Iemand die zelf een aanvraag heeft ingediend of heeft meegeschreven met een aanvraag, directe betrokkenheid volgens de Gedragscode Belangenverstrengeling, is altijd uitgesloten als commissielid van die betreffende subsidieronde.

In de media lees ik dat ook na 2015 nog commissieleden die direct betrokken zijn bij een aanvraag in een commissie kunnen zitten. Klopt dat?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Nee, dat klopt niet. Er is in de media een vergissing gemaakt rondom directe betrokkenheid en/of indirecte betrokkenheid (zie antwoord hierboven). Er is ook gemeld dat alle commissieleden die op onze website staan, betrokken zijn bij het beoordelingsproces. Dat is niet zo. Dit wordt per subsidieronde bepaald.

Is jullie Gedragscode Belangenverstrengeling hetzelfde als de Gedragscode van NWO?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Ja, ZonMw heeft dezelfde Gedragscode Belangenverstrengeling. Deze Gedragscode is ook gezamenlijk opgesteld.

Hoe wordt ZonMw in de evaluatie, die kortgeleden is gehouden, beoordeeld?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In de samenvatting van de evaluatie over de periode 2010-2015, die door het bureau Bosman en Vos is uitgevoerd en begeleid door een onafhankelijke evaluatiecommissie, wordt ZonMw als volgt beoordeeld:

‘De commissie is onder de indruk van het werk van ZonMw. Zij vervult een intermediaire rol tussen beleid, praktijk, onderzoek en onderwijs en heeft een sterke focus op het bereiken van maatschappelijke impact. ZonMw reflecteert hierop en is voortdurend op zoek naar nieuwe werkwijzen om deze samen met het veld te vergroten. Daarmee doet ZonMw veel meer dan het verdelen van middelen vanuit een kennis- of wetenschapsagenda. Zij doet dit over de volle breedte, van fundamenteel onderzoek tot en met implementatie. Daarin is ZonMw zowel nationaal als internationaal uniek en toonaangevend.’

Er wordt gesproken over betrokkenheid en belangenverstrengeling. Wat is het verschil?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

ZonMw wil oneigenlijke beïnvloeding van het subsidieproces voorkomen. Om verstrengeling van belangen te kunnen beoordelen, inventariseert ZonMw de betrokkenheid van commissieleden bij de subsidieaanvragen en aanvragers. Hiermee krijgt ZonMw zicht op de belangen van de verschillende commissieleden. ZonMw doet dit door de betrokkenheid van commissieleden met de aanvraag – (mede) opsteller van de aanvraag – of met de aanvrager (relatie persoonlijk, werk of economisch) in kaart te brengen. En op basis daarvan te bepalen of en hoe ze mogen deelnemen aan de het beoordelingsproces.

Het valt op dat bij aanvragen met directe betrokkenheid het honoreringspercentage 50% is (72/144), hoe kan dat? Normaal ligt dit toch rond de 20%?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het honoreringspercentage tussen verschillende subsidierondes kent veel variatie. Afhankelijk van het subsidie-instrument, de voorselectie, het aantal subsidieaanvragen en het beschikbare budget ligt het honoreringspercentage tussen de 15% en 40%. Ook in themagebonden programma’s waar bijvoorbeeld het veld klein is en/of er specifiek om bepaalde samenwerkingsrelaties worden gevraagd, is het honoreringspercentage vaak hoger. Commissieleden zijn ook vaak uitstekende wetenschappers die over het algemeen tot de top van het onderzoeksveld horen waar zij actief in zijn.

Wat voor een soort onderzoek honoreert ZonMw?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Op de website van ZonMw en in het online magazine van ZonMw, Mediator, waar u zich gratis op kunt abonneren, bericht ZonMw regelmatig over de resultaten van onderzoek dat wordt gefinancierd. Een paar voorbeelden:

Zien hoe het brein herinneringen vastlegt

Neurobiologisch psychiater Steven Kushner ontwikkelde nieuwe technieken om hersencellen te bestuderen terwijl ze herinneringen opslaan. Daarmee zet hij een stap in de zoektocht naar aangrijpingspunten voor medicatie die het geheugen kan ondersteunen of juist dempen.

‘We nemen de patiënt bij de hand’

Na kijkoperaties kunnen patiënten snel naar huis. Maar ze herstellen niet per se eerder dan na een zwaardere ingreep. Een e-health-interventie brengt hierin verandering. Patiënten krijgen daarmee thuis begeleiding en een vraagbaak.

Flexibel behandelen met koffer vol bouwstenen

De jeugdsector kent veel interventies voor hulp bij opvoeden en opgroeien, die zijn erkend als ‘goed onderbouwd’ of ‘effectief’. Maar bij sommige doelgroepen is er nogal wat overlap. Zes consortia zoeken naar methoden om ze effectiever toe te passen. Emeritus hoogleraar Veerman: ‘Behandelaren zien door de bomen het bos niet meer.’

‘Bevolkingsonderzoek darmkanker effectief’

Internationaal behoort Nederland met het bevolkingsonderzoek darmkanker tot de koplopers. Hoogleraar Evelien Dekker (AMC) is enthousiast over de resultaten. Nieuwe wetenschappelijke inzichten laten zien dat er meer maatwerk nodig is bij de toepassing van de ontlastingstest, en een betere opsporing van poliepen.

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website