Vijf vragen aan … John O/

John Øvretveit

John Øvretveit is hoogleraar zorginnovatie, implementatie en evaluatie en onderzoeksdirecteur Medisch Management Centrum, Karolinska Instituut (Stockholm). Hij adviseert ZonMw regelmatig vanuit een internationaal perspectief op het gebied van kwaliteit, kosten, veiligheid en implementatie.

1. Wat is voor u de kern van doelmatigheid in de zorg?

Strikt genomen gaat in mijn perspectief doelmatigheid (en dan vooral efficiëntie) om meer output voor dezelfde input. Ik bekijk doelmatigheid liever vanuit het perspectief verspilling van zorg, zorg die geleverd wordt maar geen enkel voordeel oplevert. Dit wordt reducing waste genoemd. Omdat niemand verspilling leuk vindt – met name artsen hebben een hekel aan tijd verspillen -  is iedereen bereid mee te werken aan veranderingen. Ik vind de term verspilling ook minder negatief beladen dan efficiëntie, wat vaak wordt geassocieerd met meer efficiëntie, harder werken en wellicht mensen die hun baan verliezen.

2. Welke sector heeft de meeste potentie om verspilling te verminderen?

De grootste verspilling is daar te vinden waar patiënten zich verplaatsen tussen units, specialismen en sectoren, met andere woorden “the biggest waste is in between”. Met betere communicatie tussen specialisten en zorgverleners kan veel verbeterd worden, bijvoorbeeld tussen de eerste en tweede lijn, maar vooral ook tussen verschillende afdelingen binnen een ziekenhuis en tussen de verschillende specialisten.
De sector met de meeste potentie om doelmatigheid te vergroten is preventie en gezondheidsbevordering. De lange termijn besparingen en winst voor de maatschappij en gezondheidszorg zijn gigantisch wanneer een ziekte vroeg gesignaleerd wordt en zo voorkomen wordt dat de ziekte zich verder ontwikkeld. Er zijn onderzoeken op dit gebied die aanzienlijke besparingen laten zien. Neem bijvoorbeeld roken. Het is zo duidelijk dat het slecht is voor de gezondheid, toch rookt nog een aanzienlijk deel van de bevolking. We zouden ons nog meer moeten richten op de ontwikkeling van interventies om mensen te stimuleren tot gezond gedrag. Goede informatievoorziening blijft essentieel, maar er kan veel meer gebeuren om mensen te ondersteunen in de keuze die ze toch al willen maken, ook wel bekend als nudging . Preventie is echter ook een van de moeilijkste sectoren om verspilling aan te pakken; het gaat over leefstijlinterventies en bemoeienis en raakt de vrijheid om te leven zoals je zelf wilt. In Zweden is men comfortabeler met dit idee dan in Nederland.

3. Welke potentiële doelmatigheidswinst ziet u in de curatieve zorg?

Eigenlijk bieden alle sectoren mogelijkheden om verspilling te verminderen. Als we het hebben over ziekenhuizen, is dit vooral te vinden bij infecties, bij medicatie-gerelateerde problemen en bij decubitus. En zijn voldoende kosteneffectieve interventies bekend die deze verspilling kunnen verminderen, ze worden echter in de praktijk niet ingezet. Ik denk dat ziekenhuizen zeker 5% van hun budget kunnen besparen door actief in te zetten op vermindering van verspilling. Ze moeten wel eerst investeren in capaciteit om te bepalen welke veranderingen ze gaan doorvoeren en vervolgens blijven investeren in continue verbetering. Uit onderzoekt blijkt dat een aantal veranderingen resulteren in kwaliteit en kosten return-on-investment.

4. U schrijft veel over kostenbesparing middels kwaliteitsverbetering, kunt u hier een voorbeeld van geven?

Tijdens een project in Stockholm hebben we een apotheker een uur in een verpleeghuis laten rondlopen om te kijken welke medicatie de cliënten ontvingen en of de medicatiecocktails wel het juiste effect gaven. Het resultaat: een verbetering in kwaliteit van leven van de cliënten, onder andere minder medicatie, meer geschikte medicatie en minder bijwerkingen zoals duizeligheid. En het levert een jaarlijkse besparing op van USD 20.000, zelfs nadat de interventiekosten meegenomen zijn in de kwaliteit en kosten return-on-investment analyse.

5. Denkt u dat zoiets ook mogelijk is in Nederland en welke rol zou ZonMw daarbij kunnen spelen?

Ik denk dat dat zeker kan in Nederland, sterker nog, ik ga daar zelfs een weddenschap voor aan. Ik weet zeker dat in de langdurige zorg veel winst te behalen valt met betere controle op medicatie, bovendien zullen er dan beduidend minder valincidenten vanwege de bijwerkingen zijn.
ZonMw heeft een belangrijke rol in het samenbrengen van onderzoekers en praktijk, het uitzetten van bruikbaar en relevant onderzoek en het stimuleren van een infrastructuur waarin de praktijk ondersteund wordt in het toepassen van verbeteringen. Hier is ZonMw al mee bezig en dat is goed; er zijn niet veel subsidieverstrekkers in de wereld die zo’n groot belang hechten aan kennistoepassing.
ZonMw zou meer kunnen kijken naar de verschillende kosten en effecten van de implementatiestrategieën. Ook zou zij klantonderzoek kunnen doen om meer inzicht te krijgen in hoe zorgverzekeraars, professionals, managers gebruik kunnen maken van de onderzoeksresultaten.