Nieuws

ZonMw parel voor genetisch onderzoek oogziekte

27 januari 2010

Op 30 januari 2010 reikt minister Plasterk de ZonMw parel uit aan prof. dr. A. Bergen voor een bijzonder succesvol onderzoeksproject op het gebied van achteruitgang van de gele vlek, de belangrijkste oorzaak van functionele blindheid bij ouderen.

Onderzoekers van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (NIN-KNAW) en het Erasmus MC Rotterdam (EMC) brachten met een subsidie van het virtuele instituut voor ouderdomsziekten RIDE (Research Institute of Diseases in the Elderly) van ZonMw de betrokken genen in kaart en ontwikkelden een model voor het ontstaan en het beloop van de oogziekte.

Genen en achteruitgang van de gele vlek
Achteruitgang van de gele vlek (ouderdomsmaculadegeneratie, OMD) komt relatief veel voor bij (zeer) oude mensen. Dertien procent van de 85-plussers lijdt aan het eindstadium, waarbij scherp zien onmogelijk is geworden. Er zijn diverse risicofactoren bekend, maar hoe de ziekte precies ontstaat is nog niet duidelijk. Dit project is een belangrijke stap in de richting van een beter begrip van OMD. Door de betrokken genen in kaart te brengen konden de onderzoekers duidelijk maken wat de belangrijkste moleculen in de cellen van het netvlies zijn die betrokken zijn bij de ziekte. Uiteindelijk bleken 75 genen essentieel te zijn bij OMD. Gezamenlijk geven zij een beeld ('moleculair model') van de processen die leiden tot OMD. Globaal gaat het om drie soorten processen: het afweersysteem, veroudering en het ontstaan van nieuwe bloedvaten in het netvlies. Met behulp van dit model kan vervolgonderzoek naar deze ziekte gerichter worden uitgevoerd, waardoor preventie, diagnostiek en behandeling mogelijk worden. Nu is er eigenlijk nog geen kruid gewassen tegen OMD. Verder zou het model in de toekomst kunnen bijdragen aan onderzoek naar andere aandoeningen bij ouderen, met name de ziekte van Alzheimer.

Twee sporen
De betrokken genen werden op twee verschillende manieren ontdekt: in cellen in het netvlies van 27 overleden donoren met en zonder maculadegeneratie en in gewone lichaamscellen (bloedcellen) van mensen van dezelfde leeftijd met en zonder de oogziekte. In het eerste geval kan gekeken worden welke genen actief zijn in een ziek oog en niet in een gezond oog. In het tweede geval wordt gekeken naar verschillen tussen patiënten en gezonde personen in verschillende varianten van genen. Een dergelijke gecombineerde aanpak is uitzonderlijk. Bijzonder is ook de nauwe samenwerking tussen verschillende specialisten en instituten binnen dit onderzoeksproject.

Het ZonMw programma RIDE stimuleert biomedisch onderzoek naar het ontstaan van ouderdomsziekten. Alle 21 RIDE-projecten maken gebruik van gegevens uit het Rotterdamse ERGO cohort, waaraan meer dan 8000 ouderen deelnemen. Vier onderzoeksthema’s staan centraal: de rol van hormonale factoren bij ouderdomsziekten, de rol van genetische en omgevingsfactoren bij hart- en vaatziekten, celbiologische en genetische oorzaken van neurologische aandoeningen en de relatie tussen DNA-beschadigingen en veroudering.

De ZonMw Parel
De Parel is een prijs die enkele malen per jaar wordt uitgereikt aan ZonMw projecten die als voorbeeld en inspiratie kunnen gelden voor de honderden projecten die jaarlijks van ZonMw subsidie ontvangen. ZonMw werkt aan de verbetering van preventie, zorg en gezondheid door het stimuleren en financieren van onderzoek, ontwikkeling en implementatie.

Voor meer informatie: Genetisch onderzoek oogziekte