Nieuws

Nudging

24 juni 2010

Recente inzichten uit de gedragseconomie en de sociale psychologie zijn besproken tijdens een expertmeeting aan de hand van het concept ‘nudging’, Engels voor een vriendelijk duwtje in de goede richting.

Continue beïnvloeding tegenover rationeel beleid
Mensen zijn ‘kuddedieren’ met een sterke hang naar gewoontegedrag. Ze worden voortdurend beïnvloed door de wijze waarop keuzes zijn vormgegeven, door signalen uit de omgeving en door onbewuste processen. Het huidige beleid op het gebied van gezondheidsbevordering is echter vooral gebaseerd op informatie, communicatie en overreding. Zijn er alternatieven mogelijk? Daarover organiseerden de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en ZonMw op 4 juni 2010 de expertmeeting ‘De menselijke beslisser: kiezen voor gezond gedrag’. De deelnemers bespraken recente inzichten uit de gedragseconomie en de sociale psychologie. Dat gebeurde aan de hand van het concept ‘nudging’, Engels voor een vriendelijk duwtje in de goede richting. Een kernbegrip in dit concept is ‘keuzearchitectuur’, ofwel het ontwerpen van gebruikersvriendelijke omgevingen die het gedrag van individuen kunnen verbeteren.

Keuzearchitectuur van gezondheidsbevordering
Tijdens de expertmeeting over de keuzearchitectuur van gezondheidsbevordering kwamen de implicaties voor de wetenschap, het beleid en de praktijk van gezondheidsbevordering aan de orde. Een suggestie was het instellen van ‘regelvrije zones’ voor experimenten. Daarin zouden de nieuwe inzichten zich in de praktijk kunnen bewijzen, begeleid door gedegen onderzoek. Een ander pleidooi was om ‘gezondheid’ in gezondheidscommunicatie niet steeds voorop te stellen, maar mee te liften met relevante motieven en doelen van mensen. Denk bijvoorbeeld aan noties als geluk, veiligheid en eigenwaarde.

Manipulatie
Een deel van de discussie ging over politiek-ethische dilemma’s. Hoe verhouden de nieuwe inzichten over keuzegedrag zich tot de bredere discussie over sturing en keuzevrijheid? Nudging is welbeschouwd een vorm van manipulatie, waarbij overigens meteen werd aangetekend dat elk overheidsbeleid ‘manipulatief’ is. Ook door niets te doen, geef je duwtjes. Doe het dus liever welbewust en doelgericht en wees daarbij transparant over doel en middelen, zo stelde men vast. Het vergemakkelijken van keuzes, bijvoorbeeld door het aanreiken van ‘gezonde standaardopties’, is volgens de deelnemers aan ‘De menselijke beslisser’ ethisch in elk geval prima te verantwoorden.