Theorieën over individuele beïnvloeding

Verschillende theorieën helpen om zicht te krijgen op individuele factoren die een rol kunnen spelen in veranderingsprocessen. Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop mensen keuzes maken en hoe persoonlijke drijfveren daarbij een rol kunnen spelen. Ook sociale invloeden en structurele omstandigheden die het individu ervaart, kunnen een rol spelen. Maar uiteindelijk gaat het in deze theorieën steeds om de perceptie van het individu. Dit zijn een aantal theorieën over individuele beïnvloeding:

Cognitieve theorieën

De kern
Deze theorieën richten zich op de manier waarop individuen denken en beslissen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de analytische wijze waarop mensen voor- en nadelen afwegen. Ook zijn er theorieën die er vanuit gaan dat mensen ook op niet-rationele manieren tot beslissingen komen. Zij maken in dat geval keuzes die bijvoorbeeld goed passen bij hun opvattingen.

De consequentie
Houd rekening met hoe mensen beslissingen nemen. Zij hebben behoefte aan valide informatie en hulp bij het nemen van beslissingen. Cognitieve feedback geven kan daarbij een belangrijk hulpmiddel zijn. Het legt mechanismen bloot die het beslissingsproces in de praktijk sturen.

Educatieve theorieën

De kern
Educatieve theorieën focussen meer op de motivatie van mensen om te leren of te veranderen. Denk bijvoorbeeld aan promotie willen maken. Voldoen aan de verwachtingen van je leidinggevende. Willen ontsnappen aan de sleur en vaste routines. En iets willen doen voor de samenleving dat van betekenis is. De theorieën gaan er vanuit dat – naast motivatie – ook de persoonlijke leerstijl belangrijk is. Zo zijn er mensen die houden van nieuwe ervaringen en daarom innovaties meestal snel omarmen. Maar er zijn ook mensen die eerst alle opties zorgvuldig willen afwegen. Om die reden zullen zij eerst een grondige analyse van het probleem willen zien.

De consequentie
Koppel de implementatie aan problemen behoeften van uw doelgroep. Sluit aan bij hun individuele behoefte en motivatie tot leren. Let ook op de intrinsieke motivatie. Houd er rekening mee dat mensen vooral geneigd zijn te veranderen op basis van echte problemen in de praktijk. Wees pragmatisch: zorgverleners handelen bij voorkeur op basis van concrete ervaringen met een vernieuwing.

Motivationele theorieën

De kern
Motivationele theorieën richten zich eveneens op de motivatie om te veranderen. Maar deze theorieën hebben ook oog voor de invloed van houding, percepties en intenties op de vernieuwing. Denk bijvoorbeeld aan self efficacy: het geloof van het individu in zijn eigen mogelijkheden om te kunnen veranderen. Een ander voorbeeld is de morele verplichting die iemand voelt om tot een verandering te komen.

Er zijn binnen deze categorie ook theorieën die uitgaan van het idee dat mensen planmatig handelen. Vanuit die optiek wordt gedrag deels bepaald door individuele intenties om dat gedrag te vertonen. Deze intenties worden beïnvloed door houding, ervaren sociale normen en het gevoel van controle over het eigen gedrag. Al deze factoren kunnen aangrijpingspunten voor implementatie zijn.

De consequentie
Richt u binnen het implementatieproces op attitudes, intenties, sociale normen en de controle die mensen (willen) ervaren.

Theorieën over fasen in het veranderingsproces

De kern
Deze theorieën leggen de nadruk op de verschillende fasen van motivatie die mensen doorlopen als zij in een veranderingsproces zitten.

Er is bijvoorbeeld een theorie die onderscheid aantoont tussen mensen in de volgende fasen: precontemplatie (nog geen motivatie om te veranderen), contemplatie (overweegt te gaan veranderen), voorbereiding (plant een verandering op korte termijn en is gevoelig voor veranderstrategieën), actie (heeft gedrag veranderd), behoud (terugval in oude gedrag voorkomen), afronding (terugval uitgesloten). De laatste fase is een ideale situatie die zelden of nooit wordt bereikt.

Andere theorieën geven aan dat het belangrijk is om doelgroepen te segmenteren in zogeheten innovaters, early adaptors, early majority, late majority en laggards. Deze groepen zijn niet allemaal even bereid om iets in hun handelen te veranderen. Ook zullen ze op verschillende manieren informatie zoeken.

De consequentie
Houd er rekening mee dat implementatie altijd verloopt in verschillende (motivationele) stappen. Segmenteer daarom je doelgroep en richt daarop de interventies.